Column Friesch Dagblad, 03-02-2018

Besmet

Froeger – ik wie in jier as seis – wiene alle famkes besmet. Net ien fan de jonges wist krekt wat se hiene, mar dat der wat mei se wie, wie dúdlik. Elke jonge dy’t dus in famke per ûngelok oanrekke, moast dêrnei de gefaarlike besmetting rap fan him ôfblaze, oars swaaide der wat. Jo koene bygelyks sels in famke wurde, wat net al te bêst wie. Altyd op it skoalleplein mar wat stean te praten of it hiele fierdere libben gymnastykje of blokfluit spylje, dat wie net in noflik foarútsicht foar oansteande proffuotballers, piloaten en ridders.

Op it hichtepunt fan de epidemy ûnstie der in steat fan wat wittenskippers acrosterie neame, in gefaarlike kombinaasje fan ‘acrobatiek’ en ‘hysterie’. Jo moasten as jonge dûke, springe en krûpe om de jonge froulju te ûntwiken en as der wol kontakt west hie, wie it blaze mei de longen fan in hynder.

It wie in freeslike sykte, dy’t fierders net bestie. No kin ik wol allegear pedagogise theorieën derby helje en sizze gean dat it by it foarmjende spul fan de geslachten heart, mar leuk wie oars.

Foaral om’t it firus, ienris ûnder kontrole,  hingjen bleau by dy bern dy’t der sawiesa bûten foelen. Sy waarden foar langere tiid de klasse fan de ‘onaanraakbaren’ en koene net oars as wachtsje oant de stoarm foarby wie. Soms duorre dat in hiel skoft, want it foarkomme fan de besmetting wie in stevich machtsmiddel foar sawol de populêren as gemiddelden ûnder ús. Jo moasten dus net neist se sitte wolle fanwege de kâns op sykte en as it wol safier wie, wie it blaze mei de longen fan in bolle. As ik tink oan de terreur fan al dy jonge berntsjes fol jildingsdrang en slachtoffergedrach, kin ik my net oars as nederich skamje.

Ik gean der tenminsten mar fanút dat ik der oan meidien ha, want meirinners binne meastal de grutste dieders. It ekstra pynlike is ek noch dat dizze terreur in doel hat. It is groepsfoarmjend en goed foar it bepalen fan de sosjale strategy. Yn elke leeftydsklasse yn elk fermidden is der in klasse fan de ‘onaanraakbaren’. Pubers, studinten, koarleden, fuotballers, âlderferieninings, wurkrelaasjes, fytsende pensionado’s, minsken op hege jierren – oeral wurde lju om mysterieuze redens troch oaren útsletten. De âlder minsken wurde, de subtiler it gebeurt. No binne jo en ik te âld foar acrosterie, mar as it giet om lege stuollen, banken of barkrukken witte wy mar al te goed partij te kiezen.

 

 

 

 

 

 

 

 

De januaricolumn uit De Riepe, de straatkrant van Noord-Nederland

Lezen

Ik leerde lezen door te bladeren in de NCRV-gids. Als er op de maandag een serie in werd beschreven, las ik ‘rolvèrdeling’ en als er iets nader werd toegelicht stond er ‘zie ook het artikèl op pag. 9’.

Ik leerde ook lezen door het spellen van het etiket op de pot  met stroop. ‘De beroemde Friese KEUKENSTROOP’ stond er op de voorkant, geflankeerd door twee keer ‘E.A.C’. Dat was iets als ‘B.V.’, maar dan anders. Op de achterkant las ik ‘rijk aan gluk-oss-u’, een woord dat ik niet begreep. Wel dat er in het Oudhollands stond geschreven dat de firma Everts, Adema & Co de stroop in Huizum had gemaakt en dat al sinds 1859 deed.

Het was een fascinerend product. De kleuren van de pot waren blue-blauw en robijnrood en het art deco-achtige sierwerk was net zo zwierig als de kleverige stroop zelf. Met een stuk brood in je hand bleef je maar aan de pot draaien, totdat elk woord en elke letter in beeld waren geweest. Je zult maar CSM-stroop hebben, dacht ik toen. Een gele pot met alleen maar een plaatje daarop, dat is toch hartstikke saai?

In de badkamer las ik de tube Macleans-tandpasta. Dat was Engels, wist ik, want je zei ‘Mek-kliens’, als ‘van de Cleans’. Deze familie was vast een respectabel geslacht, dat waarschijnlijk op goede voet stond met de familie Bellamy uit de NCRV-gids – die van de ‘rolvèrdeling’.

Naast de tandpasta stond een potje roze ‘Oo-i-l of Ola…’ huh… ‘z’? Hoezo olie of olaz? Je had toch ook geen ‘Je geld of je leven-bank’ of ‘Geen thee lul!-koffie’? Wat was ‘Olaz’ eigenlijk en waarom was het geen ‘Olas’? Ik besloot het aan mijn moeder te vragen, maar die had het over iets voor op je gezicht en liet het daar ook bij. Zie je wel, wist ik, ze kan zelf de keuze ook niet maken. Olaz was gewoon een smeermiddel waar je niet veel ouder of wijzer van werd, net als die olie. Je kunt dus gerust stellen dat ik al door al dat gelees al heel vroeg wist hoe mensen voor de gek worden gehouden.

 

 

 

 

 

 

Column Friesch Dagblad, 20-01-2018

Ierdbeving

Ik skriuw myn stikjes op twa heech, net fier fan de binnenstêd fan Grins. It is in âld skoallegebou, bouwd yn de jierren tweintich en tritich, dat neffens in putsjesman ‘sa sterk is as in bear’. Der is wol wat mis mei, lykas in heech enerzygebrûk en stevich echoënde gongen en lokalen, mar it fûnemint is fan granyt.

Moandei 8 jannewaris om trije oere hinne siet ik achter it buro. Ik wie dwaande mei in stikje oer it grutte belang fan de krekt oannommen VN-resolúsje ‘Companies have to stop sending big bills to Jaap, otherwise they will get big economic sanctions on their big roofs’ (VN/274018, no. 38a-41c), doe’t dit oersterke gebouw ynienen begûn de skuodzjen. Fielde it de earste tel noch as in grapke, op de twadde luts ik de hannen fan it toetseboerd, op de tredde begûn it solitêre ôfwachtsjen en op de fjirde strielde ik it swijende fersyk de ether yn no mar op te hâlden. De ierdbeving yn Zeerijp, 25 kilometer fierderop, wie dus goed te fernimmen yn de stêd, wat alles seit oer it enoarme krêftenfjild ûnder de grûn.

It wie trouwens net de earste beving yn dit gebou. Elke kear ropt it in frjemd gefoel by my op: in bytsje as in sensaasje, wat oars net as in lapmiddel is om de opkommende stress tsjin te hâlden. Ik bin ommers net op de kermis, mar sit op twa heech.

Lykas altyd moat nei dy fjouwer tellen it slimste noch komme. Yn de grûn rommelt it nammentlik noch in pear tellen nei, wêryn de betizing feroaret yn in hyperbewustwêzen. Ik tocht: komt der mear? Hoe lang en hoe djip rommelt it noch nei? Fiele oaren it ek? Stiet alles der noch? Dêrnei waard it stil en liet ik de hingjende hannen stadich wer op it toetsenboerd sakje.

Foar alle dúdlikheid: ik hear net by de dupearden en ha gjin skea. Ik wol jo allinnich fertelle wat in ierdbeving ûngefear is. Tink jo ris yn dat jo mei hege snelheid yn de trein sitte, dy’t eefkes stevich hinne en wer giet. It klappert alle kanten hinne, jo hâlde jo fêst oan de lining fan de stuol en ferwinskje de masinist eefkes yn stilte om’t er it typen fan it appke ûnmooglik makket. Neat oan de hân, tinke jo dêrnei, want it is allegear betroubere technyk. Ierdbevings binne lykwols in gefolch fan de technyk en nimme in loopke mei de logysk tinkende mins. Dy pear tellen dat jo skuodzje, is alles relatyf en wint it sûne ferstân it mar krekt fan de fonken ûnrêst. Fonken waaie oeral hinne en dôvje gau – mar it bliuwe fonken.

 

De decembercolumn uit De Riepe, de straatkrant van Noord-Nederland

Leesbril

Sinds enige tijd ben ik in het bezit van een leesbril. Het is niet erg om een leesbril te hebben, heel veel mensen hebben er een. Andere mensen hebben bijvoorbeeld een kunstknie of een gehoorapparaat, zodat iedereen dus wel iets heeft.

Uiteraard heb ik wel aan uitstelgedrag gedaan. Meestal redde ik me door tijdens het lezen een hand op een oog te leggen. Zo had ik een handige leeslap, waarmee ik de broodnodige lectuur prima kon doornemen.

Maar die lap begon op te vallen, zodat ik vorig jaar van Sinterklaas een verdacht pakketje kreeg. Het bijbehorende gedicht luidde:

Hoe vertel je iemand
Dat de aarde gewoon rond is
Dat de vogels gewoon vliegen
En de zon gewoon schijnt
Hoe vertel ik jou

Dat je ondanks een ooglapje / gewoon stap voor stapje / divergeert naar plus een
Je hebt een bril  / Je hebt een bril

’t Is de waarheid

Ik vond het een leuk cadeau en een leuk gedicht. Het was ook een fijne leesbril, die echter na precies een week alweer zoek was.

Sinds die avond heb ik wel twintig brillen verloren of anders vermorzeld door op de bank te gaan zitten. Steeds moest ik daarna naar de Etos lopen, wat me door het personeel uiteraard (20 x 3,99 = 79,80) in dank werd afgenomen. Op het laatst zeiden ze gewoon: ‘Kerel, goed je weer te zien!’ gevolgd door: ‘Zal ik hem even voor je inpakken?’

Zulke geldsmijterij kon natuurlijk niet. Ik besloot de bril dan ook onder curatele te stellen. Alleen mijn bewindvoerder weet nu waar hij ligt. Ze geeft hem aan mij als ik iets wil lezen en verstopt hem na gebruik weer op een geheime plaats. Als ze er niet is, zoals nu, heb ik pech gehad.

Met die pech valt het trouwens wel mee, want met amper +1 is natuurlijk alles nog mogelijk. Dit stukje is bijvoorbeeld getypt zonder leesbril. Zoals u ziet, is er niets aan de hand. Ik tup onder de tafellamp van 40 watt en alles is prami. Ik wesn u dan oko hele gezgedne krraydbn to en in fr;illog 2017!

 

 

 

Column Friesch Dagblad, 06-01-2018

Nei de feestdagen

De feestdagen binne wer foarby. Nettsjinsteande de krystgedachte en it nije begjin, binne de dagen ek in tiid fan de tsjinstelling. De iene helte fan it lân hat in desimbermany en kin net wachtsje oant it begjint, de oare helte hat in desimberallergy en wol dat it sa gau mooglik 2 jannewaris wurdt.  De tsjinstelling wurdt trouwens komplisearder troch it ferrin fan it feest: de minsken mei de many moatte faak erkenne dat it ek dit jier wer in tikje tsjinfoel, wylst allergygroep op de 2e tinkt: no, dat foel allegear bêst wol ta.

As ik echt kieze moatte soe, dan hear ik by de allergisten. Mar dat wol net sizze dat ik neat oan de desimbermoanne fyn. Mear is it sa dat ik de dagen gewoan oer my hinne komme lit, yn de wittenskip dat it fansels 2 jannewaris wurdt. Ik doch dus neat – net yn de wiken derfoar, net op de dagen sels. Ik ha dus ek net in krystbeam, stjoer gjin kaarten en keapje gjin fjoerwurk.  Ik lit alle itensiederij ek oan oaren oer en help nei ôfrin foar de foarm eefkes mei de ôfwask.

Miskien bin ik net sa’n desimberfan mear om’t ik yn in stêd wenje. Yn de hast tritich jier dat ik dat doch ha ik sjoen hoe’t in jier hieltyd mear opdield wurdt yn feesten en partijen. Is de simmerfakânsje foarby, dan moatte wy ús mei syn allen tariede op de stoarmachtige hjerst. Nei Halloween komt de Sint, nei Sint de feestdagen, nei de jierwikseling wurde wy lekker makke mei de passymuzyk en Keningsdei, wêrnei it fia it lange himelfeartwykein it festivalseisoen begjint en it alwer hast simmerfakânsje is. De strjittefersiering hobbelt fan evenemint nei evenemint en elkenien raced der as in wylde hin hinne.

En dat wylst ik sa hâld fan neatsizzende dagen, lykas no. Gewoan gjin gemier, mei de minsken yn de strjitten en de wurkwike healwei. Op de merk is it net al te drok en oer in pear dagen is it freed.  It libben fan de gemiddelde Westerse mins sa fol pland mei events en bucketlisten, dat der amper tiid is foar boadskippen dwaan, hingje, krantsje en sneons om 18:00 nei Dúts fuotbal sjen op Der Sportschau.

Neffens guon psychologen is 21 jannewaris foar de minsken de dreechste dei fan it jier. De measte foarnimmens binnen net útkommen en it earstkommende feest is noch fier fuort. Miskien begripe jo dizze dei foar my by it absolute heechseisoen heart. Dat duorret fan jannewaris oant april en bestiet út saaie, stille dagen. No ja, ik ha dan ek myn jierdei, dat spilet fansels ek.

 

Column Friesch Dagblad, 22-12-2017

Autoriteit

Minsken prate inoar nei de mûle. Logys: om te oerlibjen moatte jo meidwaan, oars folget útsluting of ekskommunikaasje. Guon gean lykwols altyd tsjin de rigels yn, wat se faak it predikaat ‘lekker eigenwiis’ jouwt. Yn in film of boek is soks in heldendied, mar yn it echt hearre jo dan ta it yrritante slach dat de boel nedeleas oan it fertragen is.

Neffens de folgers dan. As trou folger gean ik dus noait tsjin de mores yn. Ik haat ferset of aksje en dûk altyd rap fuort. Liedingjouwenden hawwe my graach, want ik praat se steefêst nei de mûle. As se stomme grapkes meitsje, laitsje ik keihurd mei; as se wat oan my freegje knik ik dapper ‘ja baas’. Meastal ha ik dan de fraach net iens heard en kom ik letter werom mei it fersyk it ien en oar nochris te werheljen.

Foar my binne alle boppelizzenden ek itselde. Of se no jonger of âlder binne, sa gau ien de titel ‘lieder’ of ‘meardere’ hat, wurd ik in krûperige ûnderkrûper, dy’t op alle mêden troch it stof giet. Ik bin bang dat ik yn in lân as Noard-Korea alle rangen fan it partijkader behoffenje sil mei nederichheid en respekt.

Gelokkich wenje ik net yn Noard-Korea, mar yn it egalitêre Nederlân. Dochs stel ik my ek dêr nederich en slop op. As ik bygelyks in boekje ruilje moat yn de boekewinkel en de winkelferkeaper soe sizze: ‘Dat kan Jaap, maar dan moet je wel 150 euro transactie kosten betalen’, dan betelje ik sûnder dralen 150 euro transaksjekosten. As in pelysjeman myn in boete jouwt om’t ik bygelyks sûnder ljocht fyts, sis ik braaf: ‘Fijn! Zal ik het even voor u inpakken?’ Soks slacht fansels nerges op, mar it feit dat in autoriteit fan my wat freget, makket my fuort dôf, mak en beslútleas.

Ik ha dus in autoriteitsprobleem, lit ik mar gewoan bekenne. Net om’t ik tsjinsprek, mar om’t ik klakkeleas folgje. Fansels hat soks in kearside, want yn elts yndividu sit in tsjinakseljend autonoom bist. Sa fyts ik wolris troch it reade ljocht en set ik yn de trein of bus myn skonk geregeld pontifikaal yn it gongpaad. It binne lytse dieden fan ferset, dy’t it gefoelige ego eefkes opkrikke. Ien kear ha ik in kear in banaan yn de supermerkrige opiten. Doe’t ik de skyl oerjoech om te skannen, sei it kassafamke fernuvere: ‘Wat is dit?’ Se wie begjin tweintich, mar ik bûge djip en sei fol nederichheid en respekt: ‘Dat is een bananeschil mevrouw’.

 

De novembercolumn uit De Riepe, de straatkrant van Noord-Nederland

Zo zullen wij niet, Arriva

Onlangs was ik erg boos op Arriva. Ik ben wel vaker boos op Arriva, maar geef meteen toe dat het ook fijn is om boos te zijn op het knulligheidsgehalte van dit verder moderne vervoersbedrijf. De gebruiksonvriendelijke oplaadautomaat, de irritante treinstem van de Arriva-vrouw en de regelmatige uitval van de incheckpalen, het oogt, luistert en voelt allemaal nogal goedkoop.

Deze keer echter was ik gewoon serieus woest. Wat was het geval? Op een zomerse vrijdagavond, rond negen uur, moest ik met de fiets van Groningen naar Sauwerd. Ik was voornemens een zogenaamde Arriva Fiets Mee Dag te kopen van € 3,60. Probleem was dat de oplaadautomaat in Groningen defect was en ik dus gedwongen was een gewone NS/Arriva-dagkaart fiets te kopen van € 6,10. Nu is € 2,50 extra best wel te overzien, maar niet voor een ritje van amper 9 minuten. Opgeteld bij de enkele reis (€ 1,70 met kortingskaart) zou de totaalprijs namelijk € 7,80 worden. In florijnen is dat meer dan zeventien gulden, een bedrag dat ik natuurlijk weigerde te betalen – maar uiteraard toch deed, want zo zijn mensen die de gulden nog hebben meegemaakt.

Nadat ik had afgerekend, had ik nog drie volle minuten voordat de trein vertrok. Het werden drie briesende minuten, waarin het station van Groningen gewoon te klein was. Uiteraard heb ik de volgende dag via het elektronische klachtenformulier contact opgenomen met Arriva voor tekst en uitleg, want ik voelde me – sorry – kut.

Kut en vol vragen. Waarom staat er op het hoofdstation van Groningen, waar elke dag tienduizenden forensen arriveren en vertrekken, maar één enkele kaartjesautomaat van Arriva? Waarom hangt er geen informatiebord bij die automaat, waarop staat dat het loket gewoon open is tot 23:00? Waarom was de automaat een week later, toen ik mijn saldo wilde opladen, nog niet gemaakt? Waarom kreeg ik na drie weken een bij elkaar geknipt en geplakt mailtje (‘Graag ontvangen wij van u de volgende gegevens: IBAN’), waarin ik helemaal niets over mijn serieuze klacht teruglas?

Overigens is de € 2,50 nog niet bijgeschreven, zodat ik ƒ 17,16 heb betaald voor een ritje van nog geen 10 kilometer. Zo zullen wij niet, Arriva!

 

 

 

Kollum Friesch Dagblad, 09-12-2017

Foarnimmens

Doe’t ik in bern wie, naam ik mysels foar om de wrâld wat werom te jaan. Ik soe it minsdom rêde, foaral yn Afrika en India. Al myn besit en jild soe dêrhinne gean, dêr soe ik net dreech oer dwaan. In died fan kompasje en urginsje. Ik stie derop en koe net oars. No hie ik net in bankrekken en ek gjin jild, mar ek doe wist ik erges al dat wurden mear krêft hawwe as dieden.

Skaaimerk fan in foarnimmen – ek dy foar 2018 – is dus dat de saak yn prinsipe hopeleas is. De foarnimmer jout meastal belies en falt nei in moanne, wike, dei of oerke alwer werom yn syn gewoane, lichtsinnige of skandalige gedrach. Ik haw dus ek in pear fêste foarnimmens, dêr’t neat fan op ‘e hispel komt. In list fol skuldbrieven dus.

Sa haw ik al jierren it plan om alle wiken in heal oerke baantsje te lûken yn it swimbad. Soms doch ik it ek, mar altyd is it nei twa, trije kear wer foarby en kin it foarnimmen wer yn de locker. Itselde jildt foar hurdfytse. Alle maitiden doch ik de gelofte mysels ien kear yn ‘e wike ôf te bealgjen, mar meastal hâldt dat nei fjouwer rûntsjes op de woansdeitejûn wer op. Ut skuldbesef nim ik mysels yn de hjerst foar om dan op alle frieskâlde en sinnige sneintemiddeis in ein te sporten, mar dat is my nei yntusken hast trije desennia op syn heechst twa kear slagge.

Sparje. Wa docht it net? No, ik. Alle moannen in pear tientsjes, dat soe it begjin wêze moatte, mar de 22,50 euro dy’t ik op de earste fan de moanne oerboeke lit nei de sparrekken, boek ik de twadde wer retoer. Soms sis ik foar de foarm tsjin mysels dat ik de oare moanne gewoan 45 euro oermeitsje, mar dat haw ik noch noait dien.

In ferneamd boek lêze.  À la recherche du temps perdu, Ulysses, Oorlog en Vrede, Faust, ensafuorthinne. Strak plan! Gjin ien docht it, ik soe de earste wêze. Gelokkich fang ik dizze nitelige kwestje in bytsje op troch it lidmaatskip fan in lêsklub, dy’t sawysa bestiet om lêsskuld te ferrekkenjen.

Ik diel myn hopeleaze foarnimmens op dit plak mei jo, jo famylje, freonen en kollega’s, want diele is ús twadde natuer wurden. Al dielt de sosjale media wol oars as ik, want op it web hoecht gjin ien oan de foarnimmens fan de foarnimmer te twifeljen. It is ien en al sukses en win-win. Sjoch dizze kollum dêrom mar as in oade oan de mislearring, dy’t yn alle gefallen my oant yn lingte fan jierren achterfolgje sil.

 

Kollum Friesch Dagblad, 25-11-2017

Megalomaan

Ferline wike stie der in opiniearjend stik yn ‘e krante, skreaun troch mefrou Dien L. de Boer. Titel: ‘Stop de plannen voor het megalomane windpark Nij Hiddum-Houw’. Neffens har binne de njoggen grutte wynmûnen op de Kop fan de Ofslútdyk in oantaasting fan weardefol en histoarysk lânskip. Dy mêsten binne twahûndert meter heech en hawwe in wyt en read knipperljocht, dat dei en nacht baarnt. ‘Dit ten gunste van een paar belanghebbenden en ten nadele van duizenden bewoners van de nabije omgeving’. Under ferwizing fan de webside www.houfrieslandmooi.nl ferwiist mefrou de Boer op it alternative plan fan de aksjegroep mei deselde namme.

Lit ik it foar de safolste kear sizze: it Nederlânske lânskip is net histoarysk en dus it Fryske ek net. Salang’t hjir minsken libje is it kontinu ynpolderde, beboske of drûchlein; it is altyd bewurke, bewrotte en bemealle.

No leauwe wy graach yn de koekblikromantyk fan it faderlike túnpaad mei dy hege beammen. Lykwols: foar safier’t it oait bestien hat, hat de nei-oarlochse ruilferkaveling it ferwoeste. Fryslân is oersaai. It bestiet allinnich mar út einleaze kearsjochte kavels, dêr’t amper kleur yn te bekennen is.

Mefrou de Boer is ek bang dat Fryslân feroarje sil yn in ‘doorsnee industriegebied’. Ik wol har wize op it folgjende. Ofrûne oktober waard der in wittenskiplike stúdzje publisearre, dêr’t yn steld waard dat yn de ôfrûne 25 jier 75 persint fan it tal ynsekten ferdwûn is. Wierskynlike reden: neonicotinoïden, in agressyf bestridingsmiddel yn ‘e lânbou. Wy witte wat de lânbou foar gefolgen hat foar de fûgelstân, wy witte wat foar ynfloed it hat op it grûnwetterpeil. Fryslân is net allinnich oersaai, it is ek in grut yndustriegewest dat tafallich in griene kleur hat.

Ik soe sizze: stop de megalomane wize fan libjen. It is de heechste tiid dat tsjinakselers fan wynmûnen ris by harren sels neigean wat se no eins sizze. Miskien moatte se ek wat minder faak oer dy megalomane snelwegen raze of ris net it megalomane fleantúch nimme foar wykeintsjes Barcelona of Istanbul. Miskien moatte se ris in kuier meitsje op in trochsneed tiisdeitejûn om te hifkjen wat foar megalomaanheden der allegear te hearren en te sjen binne. Der is ommers de 24/7 rûzjende snelwei, de hûnderten kerosinestrepen en de permanint oranje himel. En wat te tinken fan dy megalomane pleatsen fan hjoeddedei? Foar de leafhawwer fan it ‘historyske lânskip’ binne se stik foar stik in griis.

Yn it ljocht fan de moderne destruktive libbenswize begryp ik werklik net wat no it probleem is fan dy pear ekstra pealtsjes. Ik haw dus aksjegroep ‘Plant Friesland Vol’ oprjochte, want ik bin graach pro-aktyf. Op de webside www.laatmaarlekkerwaaien.nl fine jo alle ynformaasje oer nóch hegere wynmûnen.

 

 

Kollum Friesch Dagblad, 18-11-2017

Ljouwert

Myn wenplak Grins is in populêre stêd om syn ûnderwiisfunksjes, studintelibben, kulturele foarsjennings, moaie gebouwen, merke en winkeloanbod. De stêd lûkt as in magneet en dat is te fernimmen oan de fleurige sfear op strjitte.

As Grinzer mei ik dus graach in bytsje ôfjaan op Ljouwert, dat yn myn eagen in hiele provinsjale stêd is. Kneuterich binne bygelyks de bakkers- en kofjesaken mei âlde ambachtentroep, Fryske relikwieën en koekblikken. Ik fyn ek altyd dat de kwaliteit fan in binnenstêd ôf te mjitten is oan de kwaliteit fan de klassike cd-saak. Sjoen it feit dat dy der net is, ha ik reden fragen te stellen by dy kwaliteit.

Fierders wol ik graach mysels eefkes sitearje, út in kollum út 2010: ‘Ljouwert hat in ûnsichtbere stedsmuorre. Wa’t bygelyks fan it stasjon ôf komt, wurdt earst fan ‘e sokken riden, moat it dêrnei opnimme tsjin de hurde wyn by de Achmeatoer, kriget pleinfrees by it Saailân en moat dêrnei in steech troch om yn de binnenstêd te kommen. Yn dy steech stjonkt it nei miich, patat en ferskaald bier en hingje oeral boerdjes fan hjir net dit en dêr net dat. Yn de hiele wrâld is der gjin inkele stêd dy’t besikers sa ûnfreonlik ferwolkommet.’

Dat wie doe’t it nije Saailân der noch net wie en der omraak protestearre waard tsjin dit plan. It nije museum wie te heech, te DDR-achtich en sawiesa skandejild. Wy kinne de riedel: linkse hobby, foar de elite en achterkeamerpolityk.

Mar wat docht no bliken? It grutte en massive gebou foar keunst ek kultuer docht presiis wat it dwaan moat: it lûkt minsken nei it plein. As besiker-toerist erfaar ik it Saailân no as in smûk plak, dêr’t de minksken rêstich omrinne, rêstich prate en rêstich flanearre nei it gerjochtsgebou om dêr in ijsko te iten op de treppen. It is in ferademing, in woldied en in oerwinning op de kultuerbarbaren, dy’t mei flauwe ferskes, beskildere lekkens en sinleaze referanda wer ris net te hâlden wiene en de parse hannenfol neatsizzend wurk joegen.

Fierders bin ik ek jaloers op de opromme steat fan de Ljouwerter strjitten. Yn myn wenplak hearsket in enoarme fytsenplaach, dy’t fuotgongers, bewenners en oare passanten letterlik it sicht ûntnimt. De Grinzer binnenstêd hat betiden mear it karakter hat fan in hippe studintewyk dan fan it grutstedsige sintrum fan Noard-Nederlân. Dit proses fan stadige gentrification driuwt sosjaal en ekonomys earmere groepen nei de rannen fan de stêd, wat in bedriging is foar de sfear op strjitte – sjoch mar nei Amsterdam, dêr’t it eltse dei keningsdei is. Dat jo dus op trochdewykse dei yn Ljouwert in kanonskûgel ôfsjitte kinne sûnder ien it heart, is dus in teken fan in moaie takomst.