De oktobercolumn uit De Riepe, de straatkrant van Noord-Nederland

Loppersum

Het was een mooie zomerdag in juli. Ik ging naar zoutwaterbad KP Zijl te Loppersum om af te koelen. De trein stopte naast het perron, het zwembad was vlakbij.

Ik ken Loppersum als de plaats met die grote kerk en het bezoek van koningin Beatrix in 1990. Recent kwamen daar de aardbevingen bij, maar daarvan denk ik stiekem vaak: ach, daar komen ze wel overheen. Er zijn huizen met grote tuinen, dat woont vast heel mooi. De deur  hoeft er niet op slot en de lucht is lekker fris. In het zwembad moet je je nog omkleden met de handdoek strak om je lijf en in de snoepkiosk verkopen ze nog de onovertroffen Raket.

Maar Loppersum bloedt als je van de trein naar het zwembad loopt. In het dorp staan hele huizenrijen leeg, terwijl andere woningen geen schoorsteen meer hebben of andere mutaties hebben moeten ondergaan. En dit is waarschijnlijk nog maar het begin – de afstand van het station naar het zwembed bedraagt misschien vijfhonderd meter.

In Trouw werden de bevingen eens omschreven als een ‘ramp in slow motion’. Het is verbazend om te merken hoe weinig je als stadsmens eigenlijk weet van de omvang van de problematiek. Stadsmensen willen graag de hele wereld bereiken, maar bij de grenzen van de poort houdt alles op. Op internet lees ik bijvoorbeeld sneltreinberichten over fileleed in de Randstad, misdaadstatistieken in de Amerikaanse steden en de grootste luchtvervuilers op aarde, maar wat weet ik nou van Stedum of Huizinge? Leermens of Bedum? Slochteren of Appingedam?

Net genoeg om er aan de borreltafel met niet-Groningers achteloos over op te scheppen : ‘Jullie weten het niet, maar ik kan je wel vertellen dat zich daar een ramp aan het voltrekken is,’ zeg ik dan. Daarna neem ik een veelzeggende slok en kijk ik even moeilijk in mijn glas. ‘In slow motion,’ vervolg ik.

Na het zwemmen toog ik trouwens weer naar huis, want ’s avonds had ik een feestje. De zon zakte weer een beetje en de verlaten tuintjes lagen er keurig aangeharkt bij. Loppersum is slechts 20 kilometer van Groningen, met de trein duurt dat exact 24 minuten.

 

 

Kollum Friesch Dagblad, 28-10-2017

Gitswarte tiden

Ik sit yn swiere tiden en ik mien it. Yn de tachtiger jierren siet ik ek yn swiere tiden, mar doe miende ik yn myn nayvens dat it allegear goedkomme soe. Dat leaude ik oprjocht – it wie in rotsfêst idee, in oertsjûging.

En it kaam ek goed. Tagelyk mei it ekonomysk herstel leauden wy ek wer yn eigen kinnen. Sa skreaune wy skiednis, in skiednis dy’t no fansels faak opreakele wurdt om’t der gjin hope mear is. It ljocht is út en it bliuwt ynearsten swart.

Fansels is der al hiel wat analysearre hoe’t it komt. Kenners wize op de bedoarne mentaliteit en de jildfergriemerij. As der ommers neat hoecht, is der ek gjin needsaak. Allegear wier, mar der spilet mear. It hat bygelyks ek te krijen mei it ferlies fan de gitaarsolo – wy wiene sterk doe’t Led Zeppelin, The Who en The Rolling Stones de tsjinst útmakken.

Dochs hat dizze megakrisis foaral te meitsjen mei it ferlies fan de PvdA. Ik hear jo tinken: ‘huh?’ folge troch: ‘redaksje, moat ik noch fierder lêze?’

Ja, dat moat. Spesjaal foar jo bin ik nammentlik eefkes yn de argiven dûkt om it ien en oar fan kontekst te foarsjen. It giet hjir om sawol de horizontale kontekst (it jier en it dêropfolgende plak) en fertikale kontekst (de jierren yn harren ûnderlinge ferbân).

Nim de tiid foar dizze sifers:

 

Figuer 1: Ferkiezingsjier en it tal PvdA-setels yn horizontale en fertikale kontekst

1989, 49 setels → WK 1990 Itaalje, 1/8e finale

1998, 37 setels → WK 1994 Feriene Steaten, 1/4e finale

1998, 45 setels → WK 1998 Frankriik, 4e

2002, 23 setels → WK 2002 Korea/Japan, Nederlân docht net mei

2006, 33 setels → WK 2006 Dútslân, 1/8e finale

2010, 30 setels → WK 2010 Súd-Afrika, finale

2012, 38 setels → WK 2014 Brasilië 2014, tredde

2017, 09 setels → WK 2018 Ruslân, Nederlân docht net mei

©Jaap

As jo de sifers goed ynterpretearje, sjogge jo dat Nederlân it wrâldkampioenskip miste doe’t de PvdA historysk leech stie: yn 2002 en yn 2018.

Foaral de 9 setels yn 2017 stekke. It Nederlânske alvetal hat foar en nei de ferkiezings dan ek net ien útspile kâns kreëarre. Dêrmei binne sloppelingen as Guus Hiddink en Danny Blind ferantwurdlik foar de katastrofale posysje fan sawol de Nederlânske ekonomy as it fuotbal. No sizze se dat it wol aardich giet mei de ekonomy, mar sels de grutste Keynsianen of Piketty-isten kinne net ûntkenne wat út dizze sifers spikerhurd bliken docht. Hearen, bedankt!

 

Kollum Friesch Dagblad, 14-10-2017

FNP

It is dreech om oer polityk te skriuwen, want de politike werklikheid is kompleks. Alles komt byinoar yn in besjoerlik beslút oer de takomst fan in lân, lânsdiel, gemeente, strjitte of strjittehoeke: ekonomy, rjocht, skiednis, ynfrastruktuer, moraal, mentaliteit, minsken.

Mar gelokkich hawwe wy de Fryske Nasjonale Partij (FNP), dy’t hiele komplekse steatssaken gewoan ta in bepaling út in hânfêst wit te redusearjen. De FNP is nammentlik tige belutsen by it referindum yn Catalonië, in lânsdiel dat in lytse 1700 kilometer fierderop leit. Ik lês teminsten op de site: ‘De Spaanske steat moat ophâlde mei it skeinen fan minskerjochten en fan it frustrearjen fan it demokratysk proses mei in referindum yn Kataloanje.’ Dit frustrearjen is nammentlik ‘yn striid mei de ferdraggen fan de Europeeske Uny en mei it Hânfêst oer fûnemintele minskerjochten lykas frijheid fan parse en frijheid fan ekspresje.’

Dizze ferme wurden binne skreaun foar 1 oktober, doe’t de stimbusgong plakfûn en der rake klappen foelen.

Dochs ha ik my ôffrege wat de FNP no te krijen hat mei in binnenlâns konflikt yn it fiere Spanje. Miskien hawwe in soad kaderleden dêr wol in twadde hûs en fleane se dêr geregeld eefkes hinne om by te kommen. It kin ek wêze dat it trochsneed FNP-lid faak mei de bonuspas troch de Albert Heijn strúnt, omdat de Spaanse Rioga wer ris yn ’e oanbieding is. Mar miskien is de partij achter de skermen al dwaande mei Sinteklaas, dy’t dit jier ommers yn Dokkum oankomt. It moat hast wol, want oars kin ik swiere wurden as ‘Spaanske steat’, ‘minskerjochten’ en ‘frijheid fan parse’ net tsjutte.

Ik kin ek net sa gau wat oars betinke. Ik gean der tenminsten fanút de de FNP mei dizze ferklearring net hint op in referindum yn Fryslân of oare nuvere plannen út ’e boerepet tsjoene wol.

Dochs bliuw ik achterdochtich, want wa’t in yntinsje ta in referindum stipet, jout ek in stimadvys. Mei it each op de preokkupaasje fan de partij mei minderheidstalen lit dat advys him riede. Stel dus dat it referindum jildich wie en de mearderheid ‘ja’ sein hie, soe de FNP dan serieus fine dat Catalonië him ôfskiede moat?

Mar miskien draaf ik troch. De partij profilearret him ommers as in pro-Europese partij en sil nei alle gedachten witte wat de gefolgen wêze kinne fan sa’n dryst beslút. Ik tink earder dat der in lobby achter sit om Messi los te weakjen fan Barcelona, sadat er nei Cambuur of Hearrenfean ferkasse kin en boechbyld wurdt fan de FNP. ‘Us Messi’, dat heart ek wol moai.

 

De septembercolumn uit De Riepe, de straatkrant van Noord-Nederland

Aardig

Ik moest een verjaardagscadeautje kopen. De maand was halverwege, het geld was bijna op. Het mocht dus niet een duur cadeautje worden, zes à zeven euro was ruim voldoende.

Daarna verwende ik mezelf met een cd van dertig euro, onder het mom: ‘volgende week wordt de huurtoeslag ook overgemaakt’. Ik diepte ook een oude wijsheid op, die zegt dat als je iets nu niet doet, je er later spijt van krijgt.

Verder ben ik gewoon ontzettend aardig. Wel pak ik van het dienblad altijd het glas waar het meeste bier in zit. Soms hou ik de glazen even naast elkaar en reken ik enkele millimetertjes minder schuim als grote winst. Vervolgens steek ik snel mijn vinger in mijn mond en daarna in het betreffend glas, zodat anderen ervan afblijven.

Veel gehoord bij menig diploma-uitreiking: ‘U hebt een geweldige zoon!’ Ik denk dat het waar is, maar voeg er wel iets aan toe. Als ik in een eetcafé met een groep eet, heb ik de onbedwingbare behoefte het bord met de keuze van de anderen uitvoerig te inspecteren. Hoofdvragen: a. is het lekkerder? b. is het meer? Als ik goed heb gegokt, zeg ik keihard tegen mijn disgenoten: ‘dat ziet er lekker uit!’. Zo niet, dan bied ik halverwege aan van bord te ruilen. Als dit niet lukt, kies ik als compensatie de grootste sorbet als toetje en neem ik een extra dure cognac bij de koffie.

Ondanks deze hebbelijkheden reken ik mezelf tot het keurige deel der natie. Het slinkende keurig deel, want de heer in het verkeer wordt steeds zeldzamer. Hoewel ik vanwege het verval der verkeerszeden hoofdschuddend door de stad fiets en zichtbaar lijd onder de straatterreur van al die getatoeëerde BMW’s en Vespa’s, dring ik bij stoplichten altijd voor, negeer ik zebrapaden en rij ik te snel over de overvolle fietspaden.

Uit het rapport van de prot. chr. lagere school ‘De Paedwizer’: ‘Jaap neemt het initiatief en doet altijd goed mee’.

Ik bedoel maar. Ik ga ook altijd bij ongelukken kijken en begin stiekem vergenoegd te handenwrijven als iemand bij de kassa de boodschappen niet kan betalen wegens saldotekort. Slotzin: ‘Luistert aandachtig en is een voorbeeld voor zijn collega’s’ (beoordelingsgesprek werkgever met aansluitend salarisverhoging).

 

 

 

 

 

Kollum Friesch Dagblad, 30-10-2017

Jaap des Vaderlands

Foarige wike sneon wie ik oanwêzich by de ‘Nacht van de Japen’, mei as hichtepunt de ferkiezing fan de ‘Jaap des Vaderlands’. Ik woe net fuort meidwaan, want ik bin hielendal net sa’n faderlik type, mar ienris yn in bomfol Ahoy mei noch 37.000 mannen dy’t ek Jaap hieten, wist ik dat hjir myn kâns lei.

Sprekstalmaster Jaap de Hoop Scheffer trape ôf mei ‘Geachte aanwezigen, bêste allen’, om’t guon dy’t tenei miskien ek as ‘Jaap’ troch it libben gean woene noch wat romte te jaan. De nacht bestie út workshops, lêzings, rûnliedings en praatsesjes oer it Jaap-wêzen. Fierders waard der in mediatraining jûn troch Jaap Jongbloed, dy’t fansels hiel wat fan moderne media wit. In echte Jaap is net allinnich in ferbinende faktor tusken oare Japen, hy is ek in koepelfiguer – in buorman, in maatje, in goedkunde. No, sjoch dat allegear mar ris op it sosjale web te krijen.

Dêrnei wie der in fioelkonsert mei Jaap van Zweden. Ik kin him, om’t er ek Jaap hjit. Oait ha ik ek fioel spile, sadat ik dus bekind stie as ‘die andere Jaap’. Van Zweden waard earste fioelist fan it Concertgebouworkest en letter dirigint fan de New York Philharmonic, ik waard wat oars. Sa is de iene Jaap de oare net, wat it lot is fan alle Japen.

Ik wie trouwens nei de NvdJ set om’t myn ego grutte skea oprûn hie. Krekt foardat de simmerfakânsje losgie, fûn ik in doaze dêr’t sawat myn hiele legere skoalle yn siet: skriften en boekjes mei allerhanne rekken- en taalwurk, ferslagen, tekenings en skoallekranten.

Fansels wie ik bliid ferrast, want de libbensfase dy’t jo doe noch ôfsletten mei in pear fakânsje- en foutbalfoto’s en in hantsjefol berneferskes kaam ynienen wer ta libben.

Ik wie der dan ek wis fan dat ik no einlik ta mysels komme soe. Fanôf it earste begjin wie ik nammentlik in grutte útsûndering, mar dat wist doe gjinien. Ik wist sels ek net werom ik de grutte útsûndering wie (en bin), it wie (en is) gewoan sa.

Dochs kaam ik nei in middei bledderjen ta de spikerhurde konklúzje dat ik hielendal net sa bysûnder wie. Ik wurke sloardich, makke domme rekkenfouten en koe net tekenje. Ik skreau ek hiel apart, mei omkearde e’s en omdraaide fjouwers. It binne fansels fases dy’t alle bern trochrinne, mar alle bern binne fan betinken dat se erges útsûnderlik binne.

Ik wie dus mar hiel gemiddeld skoallejonkje. Miskien wist ik dat erges wol, myn ego hie it yn elts gefal fakkundich ferjitten. Ik bin trouwens ek net de nije Jaap des Vaderlands wurden, sadat myn ego ek noch akseptearje moast dat ik de rest fan myn libben gewoan ploeterje sil.

Kollum Friesch Dagblad, 18-09-2017

Nei de omrin

Ik kom graach en dêrom faak yn omrinwinkels – yn gewoane minsken-Frysk: de kringloopwinkel – om dêr myn gerak te finen. Ik sykje en sneup in skoftke en as der neat is, kom ik in oare kear werom.

Wa’t faker yn soksoart winkels komt, krijt in soart fan each foar de matearje. Kwaliteit lit him dan ferriede, wat fansels goed is foar it ego. Mei de jierren ha ik ûnder oaren in prachtige boekenkast, twa moaie tafelstuollen, in skitterjende designfauteuil en in puntgeef fornús skoard.

Sneupers as my witte ek wêr’t de bêste kringloopwinkels te finen binne. Faak ha se in kristlike signatuer en stean se yn ’e omkriten fan doarpen mei in ryk of boargerlik imago. In kombinaasje fan dizze twa betsjut dat de foarige eigners goeie sparders wiene, each hiene foar kwaliteit en sunich mei it guod omgiene.

Mar de sjarme fan dizze winkels is foaral it lytsguod. Wynglêzen út de Moezel (fan dy griene), in poef foar de fuotten, in transistorradio van Grundig. Foarige simmer ha ik foar in tientsje in blitsende oranje tafellampe kocht, flak dêrnei bemachtige ik foar fiif euro mear de komplete klassike Asterix-rige.

Fierders ûnderhâld ik thús in wikseleksposysje fan moaie platenhoezen. Dizze moanne húst de earste LP fan Corry & De Rekels yn de boekenkast. Op de achterkant stiet: ‘Populair zijn en veel succes hebben, is voor veel beginnende artiesten een stille wens, maar voor CORRY & DE REKELS is het pure werkelijkheid geworden. Corry kan het zelf allemaal nog steeds niet geloven.’ Foarige moanne stie ‘Immortal ballet melodies’ fan Mantovani op ’e planke, dy’t wer foarôf gie troch  ‘Wien bleibt Wien’, in fleurige potpourri fol Wein, Weib und Gesang.

Ik ha wille fan dy hoezen, om’t se wille, woldied, nostalgy en dekasinsje útstriele. In kringloopwinkel is eins in museum fan it humeur. Fan stiif en sterk (jierren sechtich) fia ekstra-vagant en útsinnich (jierren santich) en saaklik-strak (jierren njoggentich) nei tuttichheid troef (21e ieuw).

Der is dus in tiidsrek dat sneupers as my mei wearze ferfuld. Alles út de jierren tachtich is gewoan net om oan te sjen. Glêzen fitrinekasten, hege cd-tuorren, plastifisearre televyzjemeubilêr, tafelstuollen mei fantasymotyf yn sêfte pastelkleuren, twasits sliepbanken fan wyt suêde en izeren stangen, steande lampen yn postmoderne Keith Haringkleuren, it is stik foar stik in griis. As jo no sizze: ‘mar dat ik ha ik allegear yn myn hûs stean!’, dan ha wy dúdlik ferskillende opfettings oer wat moai is en wat net. No is it adagium dat der oer smaak net te twisten falt, mar dat falt der wis wol. Mei alle respekt, mar jo ha gewoan gjin smaak.

 

 

 

 

 

 

 

 

De augustuscolumn uit De Riepe, de straatkrant van Noord-Nederland

Gras

Onlangs was ik in openluchtmuseum Het Hoogeland te Warffum. Al lopend en kijkend te midden van die schattige en pittoreske huisjes begon ik me toch af te vragen waar het in de vredesnaam nou gedaan moest worden. Met een piepkleine en gehorige bedstee en een woonkeuken vol koffiepotten en petroleumstellen was er immers amper ruimte.

Maar ik wist: vroeger was het gras twee kontjes hoog. Bovendien was Nederland toen ook heel wat uitgestrekter dan nu, met donkere bossen, grazige weides en wegen van rul zand. Je hoorde nog op van een zingende kwikstaart en groette elkaar met een veelzeggend, schalks tikje op hoofddeksel of pet. Dat het gras twee kontjes hoog was hoorde er gewoon bij.

Tegenwoordig is er geen fatsoenlijk gras meer, want de landbouwmachines zijn snel en stilstand is duur. Anderzijds bieden moderne huizen tegenwoordig genoeg comfort en privacy, zodat het gras ook helemaal niet meer zo hoog hoeft te zijn.

Toch heb ik het idee dat op onze fameuze Waddeneilanden de tijd geregeld stilstaat. Alsof we het contact met onze diepste instincten onder zo primitief mogelijke omstandigheden dwangmatig moeten herstellen. Eigenlijk verdenk ik iedereen die op Schiermonnikoog vanaf de boot naar rechts gaat en niet naar het dorp van een stiekeme betrachting van de oude lengtemaat van het gras. Er is immers rust, afzondering en weidsheid, een combinatie die de noodzakelijke geborgenheid garandeert. Het zindert gewoon aan alle kanten.

Misschien is het een fantasie, maar ik klets niet. Zo liep ik in februari over de Boschplaat op Terschelling en waagde ik ter hoogte van paal 26 de oversteek naar het strand. Het waren stevige duinen, met veel hoogteverschillen en overal gevarieerde vegetatie. Op het hoogste punt zag ik dat de vochtige kwelders bijna helemaal waren drooggevallen; ginder lag Ameland met zijn hectares grasduinen te baden in een bleek winterzonnetje.

Ik zal ik u maar niet vertellen wat ik gaandeweg zo links en rechts allemaal aantrof. Verwacht van mij geen onthutsing over deze prullen, ik denk alleen: februari! We hebben ons dan wel teruggetrokken uit de natuur, al die veerboten varen ons er weer rechtstreeks naartoe.

 

 

 

Kollum Friesch Dagblad, 02-09-2017

Yisrael Kristal

As ik as bern oan de Twadde Wrâldoarloch tocht, seach ik mysels as in moedich soldaat en fersetsheld, dy’t allinnich foar de famkes bêst wol swier ferwûne rekke. Letter waard ik nihilitys-pasifistys, rûn ik mei in ban de bom-button en fierde ik aksje tsjin kernwapens. Nei de fal fan de muorre wie ik sawol (kwasi-)beskôgjend as ironys-filosofys en begûn ik yn myn wiisheid wat achteroer te leunen. Ik wist it allegear wol, allinnich in inkele film of boek wiisden my op de wierheid fan oarloch.

Toch is WOII foar my ek altyd in abstrakt tema út de skiednis bleaun. Hy bestiet út films, ferhalen en fotoboeken, mar dy ha fierders gjin reek of smaak. Ik bin selfs by steat de oarloch op te slúten yn pensionnearre perioaden as de Bulgaars-Roemeense riddertiid, de Reformaasje of de ûntwikkeling fan it lânbouark yn de pre-yndustriële maatskippij. Sa wurdt it allegear oersichtlik en kin ik my sûnder kweawillichheid yn it kwea ferdjipje.

Mar sa ienfâldich leit it allegear toch net. Op 11 augustus fan dit jier stoar Yisrael Kristal op 113-jierrige leeftyd. Oant dy datum wie er net allinnich de âldste man op ierde, mar ek de âldste Holocaustoerlibber. Foar de oarloch krige er as troud man twa bern en wie er eigner fan in snobbersfabryk yn it Poalske Łódź. Hy ferlear syn jonge gesin, oerlibbe Auschwitz, troude opnij en emigrearre yn 1950 nei Israël, dêr’t in snobbersfabryk yn Haifa begûn.

Dit berjocht foel my fansels op fanwege Kristal syn ekstreem hege leeftyd. Mar, sa tocht ik, is dat feit yn de takomst noch wol sa ekstreem? De kommende desennia sil it tal 100-jierrigen ommers allinnich mar tanimme. Nei 2050 is it berikken fan de 110 of âlder miskien wol net mear sa útsûnderlik as no. Minsken dy’t dus tusken 1935 en 1940 berne binne, sille de oarloch dan noch neifertelle kinne. It betsjut dat ik – in bern fan de feilige nijbou, dy’t bang wie foar slangen ûnder it bêd, in skoftsje fuortballer wurde woe en al gau akseptearje moast dat er net geskikt wie as stjergitarist yn in rock ’n roll-band – oant fier nei myn 80e ûnder oarlochsoerlibbers toefje sil.

Dy gedachte lit my net los. Wierskynlik rin ik dan stiif en stram achter in rollator en fiel ik my einlik âld en wiis. Mar altyd binne der dan lju yn de omkriten dy’t it út earste hân neifertelle kinne. De oarloch hâldt dus noait op – miskien oerlibbet er my wol.

 

 

 

De julicolumn uit De Riepe, de straatkrant van Noord-Nederland

Wiegen

Ik moest een pasfoto laten maken, vanwege een nieuw paspoort. In de fotowinkel was het druk, voor mij wachtte een stel met een baby.

Het was een pasgeboren baby. Dat ze op de foto moest voor een officieel document ontging haar volledig.

Zo niet het stel – uiteraard. De vader probeerde zijn kroost zo recht mogelijk voor de lens te houden en volgde de aanwijzingen van de professionele fotografe nauwgezet. Naast de fotografe stond de zenuwachtige moeder. Haar vingers lagen afwisselend om haar neus en op haar lippen en gingen steeds sneller heen en weer toen bleek dat de foto niet goed was en nog een keer genomen moest worden. Het was een jonge moeder. Ook al oogde ze een beetje bleek en vermoeid, niets ontging haar. Toen de foto was geschoten, griste ze de baby uit de handen van haar partner en begon ze opgelucht heen en weer te lopen.

Een paar weken later zat ik in een pizzeria. Naast mij probeerde een familie van de dis te genieten, maar een  jonge baby maakte het voor ouders en grootouders wel een beetje lastig.

De moeder nam haar kind daarom apart. Langzaam liep ze heen en weer door het open portaal van de pizzeria, ondertussen zacht fluisterend en klopjeswiegend. Het vlotte echter niet zo, al haar inspanningen ten spijt bleef de baby huilen. Aan de verbeten trek om haar bleke, vermoeide gezicht was af te lezen dat ze de wanhoop nabij was, wat niet beter werd toen opa zijn diensten aanbood en ze de baby zou moeten afstaan.

Gelukkig kwam de serveerster tussenbeide. Ze zei beslist: ‘Geef maar even aan mij’. Daarna liep ze langs het aquarium en de knoflooktrossen en vertelde ze de baby wat er allemaal te zien was. De kok kwam uit de keuken om de betalende klanten te helpen, terwijl de serveerster aan het kindje uitlegde hoe de pinautomaat werkte. Geen van de bezoekers nam notitie van het tafereel, want de baby luisterde en het gemurmel was onhoorbaar. De familie had ook alle gelegenheid het eten rustig op te eten, maar ik zag dat de moeder na elke hap even opkeek en de serveerster nauwlettend volgde.

 

 

 

Kollum Friesch Dagblad, 19-08-2017

Moralist

Ik bin in moralist en wol hjirom. Foarige wike rûn ik op in sinnige sneontemiddei troch de stêd. Yn in rêstige strjitte seach ik yn in straal fan tweintich meter it folgende lizzen: in leechfretten pûde sjips, de plestik restanten fan in smoothiebeker (ynklusyf twa rietsjes), twa heallege petfleskes kola, in oanbrutsen plestik amerke snobbersguod en tsien sigarettepeuken. Ik tocht: moat dat no? Alles wie kocht om gau te konsumearjen en net yn de jiskeamer te smiten, reden werom ik mysels in moralist neam. Mar it is net allinnich de konsumint dy’t syn fatsoen net hâldt, it is foaral de produsint dy’t de keaper foarhâldt dat er goedkeap ôf is en dat der fierders neat te rêden is.

Ik bin moralist yn it djipst fan myn tinzen. De swartste tinzen ek, want ik leau yn komplotten. Sa ha ik as wurknimmer-yn-de-moarnsoeren de plicht om nei de kommersjele radio te lústerjen. Kommersjele radio is oars net as in pak reklamefolders, dy’t by my troch de geastlike brievebus skoot wurde. Tusken de te ferkeapjen produkten sit in passend ferske, dat wyske wurdt wer songen troch in passende artyst, dy’t wer oankundige wurdt troch in passende DJ. By inoar opteld binne der sa’n tweintich ferskes, dy’t de hiele dei op alle stasjons oankundige wurde troch tweintich hippe oankundigers. De moderne muzyksmaak yn de ether – ien syn lettere herinnerings – wurdt dus bepaald troch Kruidvat, Vodafone of Pearl. Net te hurd, net te rûch, in bytsje moat dat no? en in bytsje yntins.

Ek belspultsjes op de radio binne gewoan nep, dat wit ik as moralist hiel goed. Sa is de gemiddelde beller altyd ûnderweis nei syn deistige wurk of komt er dêr krekt wei. By it ferkeapjen fan produkten hearre nammentlik súksesfolle minsken en gjin fuortkwinende suertsjes of minsken mei fage beroppen. De bellers binne ek altyd wyt, omdat wite minsken mear jild hawwe en gjin inkel bedriuw assosearre wurde wol mei achterstânsgroepen.

Ik bin net samar in moralist, want ik fertel de wierheid. Alles is ferkeapber, witte de hyperkapitalisten, omdat alles by de fleet kocht wurdt. Jo kinne hamburgers tsjin belachlik hege prizen oanbiede of de priis fan in portykwenninkje ta boppe in miljoen opdriuwe litte;  it makket gjin donder út.

It slimste is lykwols dat ik dielgenoat bin fan dit treurige universum en as sadanich in slachtoffer bin fan myn eigen komplottinken. Gemiddeld ien kear per twa jier flean ik ommers foar tritich euro nei in lân yn Europa en nim ik nei fjouwer dagen itselde fleantúch wer werom. Eins is sa’n reiske noch slimmer as dy rommel op strjitte. Ik bin dus ek in moralist om moralisten as my de moraal te lêzen.