Column Friesch Dagblad, 19-01-2019

Hobby’s

Sa’t jo witte duorret it net lang mear foar’t ik fyftich bin. No is it net fuort slim om fyftich te wurden, fierwei de measten wurde it ommers. Fansels, jo krije in rimpelke hjir en in stiif knibbelke dêr, mar dêr foaroer stiet dat wiisheid en inerlike krêft mei in faktor 10 opskaald wurde. As jo no sizzen gean: ‘begjinst der no wêr oer’? dan is myn antwurd: ja.

Werom net? Mei dizze mylpeal is it nammentlik ek foar my tiid foar in nije hobby. De Van Dale groot woordenboek van de Nederlandse taal omskriuwt ‘hobby’ as ‘liefhebberij’. Yn it Fryske wurdboek (NL-FRL) stiet by ‘hobby’: ‘hobby’. De Van Dale omskriuwt ‘liefhebberij’ as ‘wat men graag doet’. Yn sprektaal is in hobby is dus te omskriuwen as ‘een liefhebberij die men graag doet’. Ik stel dit allegear om’t oan te jaan dat in hobby in definysje hat, dy’t jo by it klimme fan de jierrren opnij ynfulling jaan moatte.

Krekt dat is it ferskil mei de hobby fan junioren. Se sizze bygelyks dat harren hobby ‘Lego’ of ‘paarden’ is. Letter wurdt dat wat plastysker mei leafhawwerijen as ‘chille’, ‘surfe’ of ‘mijn vriendin’. Wat se lykwols diele is dat de hobby út it hert komt en net oandroegen is.

Senioren dêr foaroer fiele de urginsje in nij start te meitsjen, om’t se oars freze de spontaniteit fan it hert te ferliezen. Hiel wat âlderen gean dus de doar út om de sleur te ferbrekken. Sy stappe op de nije motor of meitsje lange transkontinentale kuiers, ek wol hike neamd. Oaren bliuw leaver thús om it hûs eigenhandich te ferbouwen. Dêrta keapje se foar mear as 3.000 euro oan ark en farve by de Hornbach of Gamma, guod dat nei it earste putsje meastal leit te ferpiterjen yn de skuorre. De Hornbach en de Gamma binne dan ek echte hobbywinkels, om’t se in feilleas each hawwe foar de romme beurs fan de grutste kneuzen.

Wêr oaren sykje harren heil yn eksoatyske dranken as whiskey, spesjale bieren of wyn. Priuwerijen, beurzen, televyzjeprogramma’s: alles kin. Foar dy wyn bin ik gefoelich, beken ik jo. As jonge señior tink der geregeld oer om in wynhobby te begjinnen, mar wit noch net wêr en wannear. Ik wit ek net werom, want de skeikunde fan it wynbrouwen is foar my ûnbegryplik. Dêrmei wit ik no al dat ik de fout meitsje sil dy’t de putsjemannen ek meitsje – al komme dy 3.000 euro oan merlot of chardonnay wol op.

Miskien moat ik oars mar in nije taal leare, of my sette ta in stúdzje fan de woartels fan it Frysk. Sa stiet der yn it Fryske wurdboek (FRL-NL) by it lemma ‘hobby’: ‘hobby’. Nijsgjirrich, tink ik dan.

 

Column Friesch Dagblad, 5-01-2019

Ctenolepasta longicauchoca

Begjin ferline jier wiisde myn freondinne my derop dat ik aardich wat spoaren neilit by it iten. Sok nijs is foar my net konfrontearjend, ik doch it al myn hiele libben. As bern lei der altyd in grutte ‘U’ om myn itenspanne, dy’t it hagelwite tafelkleed mei de dei mear besmodske – om jo tsjin te sizzen, sis mar. Fan snein oant en mei tongersdei leine der jirpels, griente en fleis omhinne, op freed makaroni en op sneon fan alles in bytsje.
Hjoeddedei is foaral de chocapasta gefaarlik. Sa sit der seker yn de helte fan myn boeken wol in brune streek, faak oan de ûnderkant om’t ik dêr mei myn troch pasta besmoarge finger de side omslach. Soms besykje ik de pasta fluch fuort te moffeljen, wat fansels noait it winske effekt opsmyt. De streek wurdt meastal in kerrelich plak, dat dan wer útrint op de papieren sydkant fan it boek. By in soad minsken krûpt it romrofte papierfiskje oftewol boekefiskje tusken de siden troch (yn geef Latyn de Ctenolepisma longicaudata). No, ik haw it sûkelarjepastafiskje dertusken sitten, ek wol de Ctenolepasta longicauchoca neamd.
In oar fêst spoar is it wite dopke fan it pakje sûpe, dat ik alle dagen by de bôle opdrink. As ik dêrnei fuort gean lit ik de boel stean, sadat der dus altyd in itenspantsje mei bôlekrommen, in leech pakje sûpe en in wyt dopke op tafel te finen is. Tusken ús sein: ik yt middeis altyd allinnich en ferjit dan foar it gemak ôf te romjen.
Begjin ferline jier sei myn freondinne dus ek tsjin my dat dy dopkes ek wol fuort yn de jiske-amer koene, lykas it lege pak. Fansels knikte ik fan ‘ja’, mar sokke meidielings gean steefêst it iene ear yn en it oare wer út. Ik wie der ek wis fan dat se net fierder gean soe mei drigen, sa fan: ‘dy dopkes derút of ik derút’.
Mar frjemdernôch binne sûnt dat petear de dopkes ferdwûn. Doe’t ik bygelyks ôfrûne simmer de keamer himmele bin ik der net ien tsjinkommen, wylst der meastal wol in pear ûnder de kast of bank lizze – soms al jierren.
Ik wie grutsk op myn ûngemurken gedrachsferoaring en fielde my in held. Mar ôfrûne jierwiksel krige ik klokslach tolve oere fan myn freondinne in grut kado. Yn it papier siet in boerd mei in tekst fan allegear wite dopkes. Ik lies: ‘MIJN VOORNEMEN VOOR 2019: ROMMEL OPRUIMEN’. Jo begripe miskien dat allinnich al de ‘M’ in lytse fyftjin dopkes foarme. Sa seach ik nei wol in jiergong sûpespoaren. Ik fûn dit begjin fan it nije jier aardich konfrontearjend, gie dus foar myn freondinne stean en rôp ûnder it pylkjesjitten: DERÚT!

 

 

 

De decembercolumn uit De Riepe, de straatkrant van Noord-Nederland

Kerst 1993

Dit jaar is het 25 jaar geleden dat ik in 1993 kerstmis vierde. Ik weet nog dat er veel te doen was in de straten. Overal stonden groepjes te zingen over een wereld zonder oorlog. Omdat ik een vrijwilligersbaantje had, kreeg ik een kerstpakket. Het was een doosje stro met daartussen een blikje kalfsragout, een flesje Bulgaarse wijn, een netje chocolaatjes en een dikke kaars. Ik was van plan lang te doen met mijn cadeau – het was toch een soort loon in natura – maar alleen al de fles wijn is na thuiskomst meteen opengegaan.

Wat het weer betreft: het was mottig en grijs weer. Niet te warm en niet te koud. Het was net of het steeds zou gaan regenen, maar op enkele druppels na bleef het redelijk droog. Ergens had ik de hoop dat het zou gaan sneeuwen, want hopen hoort bij kerst. Er klonk in die tijd trouwens wel vaker de roep om kerstsneeuw, net als het jaar daarvoor.

Op kerstavond zou ik naar de kerstnachtdienst gaan. Die feestelijkheid zoemde al een tijd rond, iedereen had het erover. Vlak voordat ik ging, werd ik overvallen door serieuze twijfel, zo van: ga ik wel of ga ik niet? Ik zat toen op de bank, keek peinzend naar de dikke kaars en dacht erover om die aan te steken. Uiteindelijk ben ik niet naar de kerstnachtdienst gegaan, omdat ik vreesde dat het erg druk zou worden.

Toen het de volgende dag uiteindelijk kerst werd, ging ik naar mijn familie. Er was koffie, gebak en vlees, in de kamer stond een kerstboom. Ik at best veel en ging daarna weer naar huis. Daarna werd het tweede kerstdag. Nadat ik was opgestaan, zette ik koffie en at ik een stukje brood met kaas.

Nu ik me dit allemaal weer herinner, bedenk ik me dat het ook in 1992 kan zijn geweest. Misschien was het ook wel 1998, 2000 of 2006, alles is mogelijk. Wat ik nog goed weet is dat er ooit een blikje tonijn in het kerstpakket zat en geen kalfsragout, maar ik zou echt niet meer weten in welk jaar dat was. Wel weet ik heel zeker dat er in 1993 een jaarwisseling volgde – iets met oliebollen en vuurwerk.

 

Column Friesch Dagblad, 22-12-2018

Utslaggen

Ik bin net sa’n krystfierder. Alle jierren wurde de ferwachtings troch de media, de kommersje en mysels wer fierstente heech lein en elk jier tink ik dan nei it neigesetsje: dit wie it dus? Ik haw dan altyd it fêste foarnimmen der takommend jier noch minder oan te dwaan. As jo sa stadichoan fan jong-jong-middelber nei jong-middel-middelber groeie, giet de magy fan de feestdagen der gewoan ôf.

Dêr komt in serieuze kwestje by. Doe’t ik bern wie, hearde ik faak fan dy ûngerêste en sêfte stimmen boppe my, dy’t it oer dy-en-dy hiene. Och, och, och, it wie sa hurd gien, se koene eins neat mear dwaan en hoe’t it no fierder moast? Of dy-en-dy? Hy wie noch hastich operearre, mar it wie de fraach oft it wer goed kaam; ach, ach, ach, hy hie al sa faak dit-en-dat hân, en no wer, bah. Guon fan dy slim siken wiene wol fyftich of sechtich jier âld, wat ik sûnder muoite lykskeakele mei tachtich jier of âlder. No en? tocht ik dan. Tis kryst!

Mar ja, ik haw no deselde petearen oer dy-en-dy, omdat it tal siken om my hinne hieltyd grutter wurdt. De toan is meastal flak, mar de ynhâld serieus. Ofrûne moanne wachte ik op trije útslaggen fan persoanen dy’t allegear de freesde sykte K. hiene. De earste útslach kaam flak nei Sinteklaas. De sykte wie krekt in jier earder fêststeld, de tolve moannen hiene yntinsyf west. Stil ljochte de app op.

Noch in sintimeterke.

Allegear hertsjes, tomkes en tútsjes fansels. Ik bin noait in grutte apper west, mar foar slimme saken as in útslach is it in fantastysk medium.

De twadde útslach gie oer in jierlikse scan, dy’t nedich wie nei in operaasje fanwege de kwaal. Der wie net fuort panyk, mar jo wisten it mar noait mei K. Ik siet derby en seach nei in mefrou yn in wite jas, dy’t hiel profesjoneel de útslach bespruts.

Gjin reden ta soarch.

Moai fansels, ek troch de meidieling dat de folgende scan pas oer in jier plakfine soe. Ik gie wer nei hûs yn de wittenskip dat der noch ien útslach komme moast. It gie hjir om in seldsume foarm fan K., dy’t net maklik te behanneljen wie. Feitliks wie it derop of derûnder. Ik siet achter myn buro doe’t de app opljochte en de útslach kaam.

Alles fuort.

Ik wist net fuort wat ik dwaan moast, mar tocht wol oan grutte krystbeammen keapje of it balkon behingje mei LED-slingers. Fansels doch ik dat net, want dêrmei komme de ferwachtings fierstente heech te lizzen. Mar dat se soms oertroffen wurde, is fansels in krystfeest wurdich.

 

 

Column Friesch Dagblad, 8-12-2018

Driging

Der binne fan dy mominten dy’t de saak op ’e kop sette. Net om de feiten, mar om de skokkende gefolchen. Sa wit ik noch goed dat ik as broekje op de sneinsskoalle siet en de juf ús fertelde dat der moarn in beslissing wurde nommen soe of der yn Nederlân krúsraketten komme soene of net. Se fertelde der ek by dat sokke raketten nukleêre lading hiene en dat we dan dus oer kernwapens beskikten. Fraach wie dus of it ferstannich wie dat wy dy wapens hiene, want as de ien begûn mei sjitten soe de oare ek begjinne. Wat wy dêr no fan fûnen? Ien foar ien graach.

No wist ik wol dat der kernwapens bestiene, mar sokke driging nimme je allinnich serieus as der gesach is – in juf, in âlder, in ekstra útstjoering fan it Journaal. De nukleêre driging soe dus ‘echt’ wurde en oan de fêste toan fan juf te hearren wie der gjin wei mear werom. Fansels hie ik hielendal gjin antwurd op har fraach, want safolle driging gie my as broekje boppe de pet.

De twadde kear dat ik serieus gefaar fielde wie doe’t yn 1986 de kernreaktor fan Tsjernobyl yn ’e hens fleach en der in grutte radioactive wolk fanút it easten nei ús driuwen kaam om yn reinbuien op ús del te plenzen. It nijs kaam flak foar keninginnedei, wêrmei it feest fansels fuort bedoarn wie. Fan VROM-minister Winsemius moast alle spinaazje ferdelge wurde, wat spitich wie, want spinaazje is lekker. Elkenien om my hinne hie it der dus oer, wat hieltyd ‘echter’ makke en myn rats-gefoel fergrutte. Noch slimmer wie lykwols dat Ruslân en Oekraïne de ûntploffing geheim holden en de gifwolk by tafal ûndekt waard troch Sweden. It gesach faalde hjir dus, wêrtroch it feitliks noch alarmearjender waard en it net echter koe.

De tredde kear dat ik my djipgeande soargen makke is no. Yn de oanrin nei de klimaattop fan Katowice, dy’t oant 14 desimber rint, binne de kranten en ynternet net echt hoopjouwend. ‘Het VN-klimaatbureau waarschuwt nog één keer’ kopte Trouw al op 8 oktober. Elk land zijn eigen smoes, skreau NRC op 2 desimber. It gesach is sa hopeleas ferdield, dat it net iens fale kin. It is der gewoan net, wat miskien wol it alderslimste is. Wie by al dy eardere mominten de driging altyd grutter as de katastrofe, mei de talleaze foarseine doomscenario’s op komst is it no oarsom.