Column Friesch Dagblad, 03-02-2018

Besmet

Froeger – ik wie in jier as seis – wiene alle famkes besmet. Net ien fan de jonges wist krekt wat se hiene, mar dat der wat mei se wie, wie dúdlik. Elke jonge dy’t dus in famke per ûngelok oanrekke, moast dêrnei de gefaarlike besmetting rap fan him ôfblaze, oars swaaide der wat. Jo koene bygelyks sels in famke wurde, wat net al te bêst wie. Altyd op it skoalleplein mar wat stean te praten of it hiele fierdere libben gymnastykje of blokfluit spylje, dat wie net in noflik foarútsicht foar oansteande proffuotballers, piloaten en ridders.

Op it hichtepunt fan de epidemy ûnstie der in steat fan wat wittenskippers acrosterie neame, in gefaarlike kombinaasje fan ‘acrobatiek’ en ‘hysterie’. Jo moasten as jonge dûke, springe en krûpe om de jonge froulju te ûntwiken en as der wol kontakt west hie, wie it blaze mei de longen fan in hynder.

It wie in freeslike sykte, dy’t fierders net bestie. No kin ik wol allegear pedagogise theorieën derby helje en sizze gean dat it by it foarmjende spul fan de geslachten heart, mar leuk wie oars.

Foaral om’t it firus, ienris ûnder kontrole,  hingjen bleau by dy bern dy’t der sawiesa bûten foelen. Sy waarden foar langere tiid de klasse fan de ‘onaanraakbaren’ en koene net oars as wachtsje oant de stoarm foarby wie. Soms duorre dat in hiel skoft, want it foarkomme fan de besmetting wie in stevich machtsmiddel foar sawol de populêren as gemiddelden ûnder ús. Jo moasten dus net neist se sitte wolle fanwege de kâns op sykte en as it wol safier wie, wie it blaze mei de longen fan in bolle. As ik tink oan de terreur fan al dy jonge berntsjes fol jildingsdrang en slachtoffergedrach, kin ik my net oars as nederich skamje.

Ik gean der tenminsten mar fanút dat ik der oan meidien ha, want meirinners binne meastal de grutste dieders. It ekstra pynlike is ek noch dat dizze terreur in doel hat. It is groepsfoarmjend en goed foar it bepalen fan de sosjale strategy. Yn elke leeftydsklasse yn elk fermidden is der in klasse fan de ‘onaanraakbaren’. Pubers, studinten, koarleden, fuotballers, âlderferieninings, wurkrelaasjes, fytsende pensionado’s, minsken op hege jierren – oeral wurde lju om mysterieuze redens troch oaren útsletten. De âlder minsken wurde, de subtiler it gebeurt. No binne jo en ik te âld foar acrosterie, mar as it giet om lege stuollen, banken of barkrukken witte wy mar al te goed partij te kiezen.

 

 

 

 

 

 

 

 

De januaricolumn uit De Riepe, de straatkrant van Noord-Nederland

Lezen

Ik leerde lezen door te bladeren in de NCRV-gids. Als er op de maandag een serie in werd beschreven, las ik ‘rolvèrdeling’ en als er iets nader werd toegelicht stond er ‘zie ook het artikèl op pag. 9’.

Ik leerde ook lezen door het spellen van het etiket op de pot  met stroop. ‘De beroemde Friese KEUKENSTROOP’ stond er op de voorkant, geflankeerd door twee keer ‘E.A.C’. Dat was iets als ‘B.V.’, maar dan anders. Op de achterkant las ik ‘rijk aan gluk-oss-u’, een woord dat ik niet begreep. Wel dat er in het Oudhollands stond geschreven dat de firma Everts, Adema & Co de stroop in Huizum had gemaakt en dat al sinds 1859 deed.

Het was een fascinerend product. De kleuren van de pot waren blue-blauw en robijnrood en het art deco-achtige sierwerk was net zo zwierig als de kleverige stroop zelf. Met een stuk brood in je hand bleef je maar aan de pot draaien, totdat elk woord en elke letter in beeld waren geweest. Je zult maar CSM-stroop hebben, dacht ik toen. Een gele pot met alleen maar een plaatje daarop, dat is toch hartstikke saai?

In de badkamer las ik de tube Macleans-tandpasta. Dat was Engels, wist ik, want je zei ‘Mek-kliens’, als ‘van de Cleans’. Deze familie was vast een respectabel geslacht, dat waarschijnlijk op goede voet stond met de familie Bellamy uit de NCRV-gids – die van de ‘rolvèrdeling’.

Naast de tandpasta stond een potje roze ‘Oo-i-l of Ola…’ huh… ‘z’? Hoezo olie of olaz? Je had toch ook geen ‘Je geld of je leven-bank’ of ‘Geen thee lul!-koffie’? Wat was ‘Olaz’ eigenlijk en waarom was het geen ‘Olas’? Ik besloot het aan mijn moeder te vragen, maar die had het over iets voor op je gezicht en liet het daar ook bij. Zie je wel, wist ik, ze kan zelf de keuze ook niet maken. Olaz was gewoon een smeermiddel waar je niet veel ouder of wijzer van werd, net als die olie. Je kunt dus gerust stellen dat ik al door al dat gelees al heel vroeg wist hoe mensen voor de gek worden gehouden.

 

 

 

 

 

 

Column Friesch Dagblad, 20-01-2018

Ierdbeving

Ik skriuw myn stikjes op twa heech, net fier fan de binnenstêd fan Grins. It is in âld skoallegebou, bouwd yn de jierren tweintich en tritich, dat neffens in putsjesman ‘sa sterk is as in bear’. Der is wol wat mis mei, lykas in heech enerzygebrûk en stevich echoënde gongen en lokalen, mar it fûnemint is fan granyt.

Moandei 8 jannewaris om trije oere hinne siet ik achter it buro. Ik wie dwaande mei in stikje oer it grutte belang fan de krekt oannommen VN-resolúsje ‘Companies have to stop sending big bills to Jaap, otherwise they will get big economic sanctions on their big roofs’ (VN/274018, no. 38a-41c), doe’t dit oersterke gebouw ynienen begûn de skuodzjen. Fielde it de earste tel noch as in grapke, op de twadde luts ik de hannen fan it toetseboerd, op de tredde begûn it solitêre ôfwachtsjen en op de fjirde strielde ik it swijende fersyk de ether yn no mar op te hâlden. De ierdbeving yn Zeerijp, 25 kilometer fierderop, wie dus goed te fernimmen yn de stêd, wat alles seit oer it enoarme krêftenfjild ûnder de grûn.

It wie trouwens net de earste beving yn dit gebou. Elke kear ropt it in frjemd gefoel by my op: in bytsje as in sensaasje, wat oars net as in lapmiddel is om de opkommende stress tsjin te hâlden. Ik bin ommers net op de kermis, mar sit op twa heech.

Lykas altyd moat nei dy fjouwer tellen it slimste noch komme. Yn de grûn rommelt it nammentlik noch in pear tellen nei, wêryn de betizing feroaret yn in hyperbewustwêzen. Ik tocht: komt der mear? Hoe lang en hoe djip rommelt it noch nei? Fiele oaren it ek? Stiet alles der noch? Dêrnei waard it stil en liet ik de hingjende hannen stadich wer op it toetsenboerd sakje.

Foar alle dúdlikheid: ik hear net by de dupearden en ha gjin skea. Ik wol jo allinnich fertelle wat in ierdbeving ûngefear is. Tink jo ris yn dat jo mei hege snelheid yn de trein sitte, dy’t eefkes stevich hinne en wer giet. It klappert alle kanten hinne, jo hâlde jo fêst oan de lining fan de stuol en ferwinskje de masinist eefkes yn stilte om’t er it typen fan it appke ûnmooglik makket. Neat oan de hân, tinke jo dêrnei, want it is allegear betroubere technyk. Ierdbevings binne lykwols in gefolch fan de technyk en nimme in loopke mei de logysk tinkende mins. Dy pear tellen dat jo skuodzje, is alles relatyf en wint it sûne ferstân it mar krekt fan de fonken ûnrêst. Fonken waaie oeral hinne en dôvje gau – mar it bliuwe fonken.