Kollum Friesch Dagblad, 25-11-2017

Megalomaan

Ferline wike stie der in opiniearjend stik yn ‘e krante, skreaun troch mefrou Dien L. de Boer. Titel: ‘Stop de plannen voor het megalomane windpark Nij Hiddum-Houw’. Neffens har binne de njoggen grutte wynmûnen op de Kop fan de Ofslútdyk in oantaasting fan weardefol en histoarysk lânskip. Dy mêsten binne twahûndert meter heech en hawwe in wyt en read knipperljocht, dat dei en nacht baarnt. ‘Dit ten gunste van een paar belanghebbenden en ten nadele van duizenden bewoners van de nabije omgeving’. Under ferwizing fan de webside www.houfrieslandmooi.nl ferwiist mefrou de Boer op it alternative plan fan de aksjegroep mei deselde namme.

Lit ik it foar de safolste kear sizze: it Nederlânske lânskip is net histoarysk en dus it Fryske ek net. Salang’t hjir minsken libje is it kontinu ynpolderde, beboske of drûchlein; it is altyd bewurke, bewrotte en bemealle.

No leauwe wy graach yn de koekblikromantyk fan it faderlike túnpaad mei dy hege beammen. Lykwols: foar safier’t it oait bestien hat, hat de nei-oarlochse ruilferkaveling it ferwoeste. Fryslân is oersaai. It bestiet allinnich mar út einleaze kearsjochte kavels, dêr’t amper kleur yn te bekennen is.

Mefrou de Boer is ek bang dat Fryslân feroarje sil yn in ‘doorsnee industriegebied’. Ik wol har wize op it folgjende. Ofrûne oktober waard der in wittenskiplike stúdzje publisearre, dêr’t yn steld waard dat yn de ôfrûne 25 jier 75 persint fan it tal ynsekten ferdwûn is. Wierskynlike reden: neonicotinoïden, in agressyf bestridingsmiddel yn ‘e lânbou. Wy witte wat de lânbou foar gefolgen hat foar de fûgelstân, wy witte wat foar ynfloed it hat op it grûnwetterpeil. Fryslân is net allinnich oersaai, it is ek in grut yndustriegewest dat tafallich in griene kleur hat.

Ik soe sizze: stop de megalomane wize fan libjen. It is de heechste tiid dat tsjinakselers fan wynmûnen ris by harren sels neigean wat se no eins sizze. Miskien moatte se ek wat minder faak oer dy megalomane snelwegen raze of ris net it megalomane fleantúch nimme foar wykeintsjes Barcelona of Istanbul. Miskien moatte se ris in kuier meitsje op in trochsneed tiisdeitejûn om te hifkjen wat foar megalomaanheden der allegear te hearren en te sjen binne. Der is ommers de 24/7 rûzjende snelwei, de hûnderten kerosinestrepen en de permanint oranje himel. En wat te tinken fan dy megalomane pleatsen fan hjoeddedei? Foar de leafhawwer fan it ‘historyske lânskip’ binne se stik foar stik in griis.

Yn it ljocht fan de moderne destruktive libbenswize begryp ik werklik net wat no it probleem is fan dy pear ekstra pealtsjes. Ik haw dus aksjegroep ‘Plant Friesland Vol’ oprjochte, want ik bin graach pro-aktyf. Op de webside www.laatmaarlekkerwaaien.nl fine jo alle ynformaasje oer nóch hegere wynmûnen.

 

 

Kollum Friesch Dagblad, 18-11-2017

Ljouwert

Myn wenplak Grins is in populêre stêd om syn ûnderwiisfunksjes, studintelibben, kulturele foarsjennings, moaie gebouwen, merke en winkeloanbod. De stêd lûkt as in magneet en dat is te fernimmen oan de fleurige sfear op strjitte.

As Grinzer mei ik dus graach in bytsje ôfjaan op Ljouwert, dat yn myn eagen in hiele provinsjale stêd is. Kneuterich binne bygelyks de bakkers- en kofjesaken mei âlde ambachtentroep, Fryske relikwieën en koekblikken. Ik fyn ek altyd dat de kwaliteit fan in binnenstêd ôf te mjitten is oan de kwaliteit fan de klassike cd-saak. Sjoen it feit dat dy der net is, ha ik reden fragen te stellen by dy kwaliteit.

Fierders wol ik graach mysels eefkes sitearje, út in kollum út 2010: ‘Ljouwert hat in ûnsichtbere stedsmuorre. Wa’t bygelyks fan it stasjon ôf komt, wurdt earst fan ‘e sokken riden, moat it dêrnei opnimme tsjin de hurde wyn by de Achmeatoer, kriget pleinfrees by it Saailân en moat dêrnei in steech troch om yn de binnenstêd te kommen. Yn dy steech stjonkt it nei miich, patat en ferskaald bier en hingje oeral boerdjes fan hjir net dit en dêr net dat. Yn de hiele wrâld is der gjin inkele stêd dy’t besikers sa ûnfreonlik ferwolkommet.’

Dat wie doe’t it nije Saailân der noch net wie en der omraak protestearre waard tsjin dit plan. It nije museum wie te heech, te DDR-achtich en sawiesa skandejild. Wy kinne de riedel: linkse hobby, foar de elite en achterkeamerpolityk.

Mar wat docht no bliken? It grutte en massive gebou foar keunst ek kultuer docht presiis wat it dwaan moat: it lûkt minsken nei it plein. As besiker-toerist erfaar ik it Saailân no as in smûk plak, dêr’t de minksken rêstich omrinne, rêstich prate en rêstich flanearre nei it gerjochtsgebou om dêr in ijsko te iten op de treppen. It is in ferademing, in woldied en in oerwinning op de kultuerbarbaren, dy’t mei flauwe ferskes, beskildere lekkens en sinleaze referanda wer ris net te hâlden wiene en de parse hannenfol neatsizzend wurk joegen.

Fierders bin ik ek jaloers op de opromme steat fan de Ljouwerter strjitten. Yn myn wenplak hearsket in enoarme fytsenplaach, dy’t fuotgongers, bewenners en oare passanten letterlik it sicht ûntnimt. De Grinzer binnenstêd hat betiden mear it karakter hat fan in hippe studintewyk dan fan it grutstedsige sintrum fan Noard-Nederlân. Dit proses fan stadige gentrification driuwt sosjaal en ekonomys earmere groepen nei de rannen fan de stêd, wat in bedriging is foar de sfear op strjitte – sjoch mar nei Amsterdam, dêr’t it eltse dei keningsdei is. Dat jo dus op trochdewykse dei yn Ljouwert in kanonskûgel ôfsjitte kinne sûnder ien it heart, is dus in teken fan in moaie takomst.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kollum Friesch Dagblad, 4-11-2017

In coup op de Waadeilannen

Septimber. Ik soe te waadrinnen en moast de moarns al hiel betiid (= fiif oere) los. Nei in drege blubs- en drektocht mei in moaie sinne-opgong kaam ik om alve oere hinne oan op Skier. Ik wie noch noait op sa’n frjemde wize op in Waadeilân telâne kommen en hie nocht oan alles dêr’t ik my altyd op ferhûgje as ik nei in eilân gean: it sicht op it strân, poatsjes yn see, in ijsko, in patatsje. De kwelder wie wiet en droech tagelyk en nei in earste dúntop stie ik samar tusken de fytsende en kuierjende toeristen.

Dêr wie wat mei. Miskien sjoch ik it ferkeard, mar ik haw it idee dat dy toeristestream hieltyd unifoarmer wurdt. Skaaimerken: wite minsken mei in romme beurs. Net fuort smoarryk miskien, mar ek net earm. Dat kin ek net oars, want in oertocht mei de boat en twa nachten yn in simmerhúske kostet al gau in pear hûndert euro.

Ekonomy en sa, it algoritme fan prizen. Fansels. Dochs haw ik soargen, want ik tocht altyd dat de Waadeilannen foar elkenien binne. De iene giet rjochtsom, de oare lofts, mar elkenien fynt syn gerak wol. Doe’t ik lykwols wat ite woe yn paviljoen ‘De Merlijn’ seach ik op de kaart allinnich mar ferantwurde gerjochten stean fol mei truffeloalje, sardyntsjemous en pijnbeampitten, tsjin navenante prizen. Wêr wie myn patatsje bleaun en de feestlike Raket? Ik moast derom freegje! En doe koste ek nochris 3,50 euro!

Doe’t ik ferline wike lies oer de plannen foar in golfbaan op Skylge hie ik gjin inkelde yllúzje oer it algemiene nut fan dit plan. It is in coup fan de finansjeel fermogenden, dy’t de Waadeilannen oan it konfiskearen binne en de minder fermogenden stikje by bytsje ferwiderje. Golf is nammentlik in aktiviteit dy’t bedoeld is om soartgenoaten te moetsjen en in groep yn stân te hâlden. Wa’t net oer genôch pecunia beskikt, is net wolkom.

Itselde kin sein wurde fan grutte eveneminten as Into the Great Wide Open en Oerol. Dizze festivals binne ôfsteld en programmearre foar doelgroepen, wat ynhâldt dat se foar oaren net te beteljen binne. Foegje hjir de kommende priisferheging foar de oertochten oan ta, en jo begripe myn soargen miskien. Op de eilannen sil yn de takomst gjin twadieling te sjen wêze, omdat de iene helte fan de twa der net mear is. It kilometerslange strân as it ekslusive domein fan de happy few, is dat no net ferskriklik?

 

 

 

De oktobercolumn uit De Riepe, de straatkrant van Noord-Nederland

Loppersum

Het was een mooie zomerdag in juli. Ik ging naar zoutwaterbad KP Zijl te Loppersum om af te koelen. De trein stopte naast het perron, het zwembad was vlakbij.

Ik ken Loppersum als de plaats met die grote kerk en het bezoek van koningin Beatrix in 1990. Recent kwamen daar de aardbevingen bij, maar daarvan denk ik stiekem vaak: ach, daar komen ze wel overheen. Er zijn huizen met grote tuinen, dat woont vast heel mooi. De deur  hoeft er niet op slot en de lucht is lekker fris. In het zwembad moet je je nog omkleden met de handdoek strak om je lijf en in de snoepkiosk verkopen ze nog de onovertroffen Raket.

Maar Loppersum bloedt als je van de trein naar het zwembad loopt. In het dorp staan hele huizenrijen leeg, terwijl andere woningen geen schoorsteen meer hebben of andere mutaties hebben moeten ondergaan. En dit is waarschijnlijk nog maar het begin – de afstand van het station naar het zwembed bedraagt misschien vijfhonderd meter.

In Trouw werden de bevingen eens omschreven als een ‘ramp in slow motion’. Het is verbazend om te merken hoe weinig je als stadsmens eigenlijk weet van de omvang van de problematiek. Stadsmensen willen graag de hele wereld bereiken, maar bij de grenzen van de poort houdt alles op. Op internet lees ik bijvoorbeeld sneltreinberichten over fileleed in de Randstad, misdaadstatistieken in de Amerikaanse steden en de grootste luchtvervuilers op aarde, maar wat weet ik nou van Stedum of Huizinge? Leermens of Bedum? Slochteren of Appingedam?

Net genoeg om er aan de borreltafel met niet-Groningers achteloos over op te scheppen : ‘Jullie weten het niet, maar ik kan je wel vertellen dat zich daar een ramp aan het voltrekken is,’ zeg ik dan. Daarna neem ik een veelzeggende slok en kijk ik even moeilijk in mijn glas. ‘In slow motion,’ vervolg ik.

Na het zwemmen toog ik trouwens weer naar huis, want ’s avonds had ik een feestje. De zon zakte weer een beetje en de verlaten tuintjes lagen er keurig aangeharkt bij. Loppersum is slechts 20 kilometer van Groningen, met de trein duurt dat exact 24 minuten.

 

 

Kollum Friesch Dagblad, 28-10-2017

Gitswarte tiden

Ik sit yn swiere tiden en ik mien it. Yn de tachtiger jierren siet ik ek yn swiere tiden, mar doe miende ik yn myn nayvens dat it allegear goedkomme soe. Dat leaude ik oprjocht – it wie in rotsfêst idee, in oertsjûging.

En it kaam ek goed. Tagelyk mei it ekonomysk herstel leauden wy ek wer yn eigen kinnen. Sa skreaune wy skiednis, in skiednis dy’t no fansels faak opreakele wurdt om’t der gjin hope mear is. It ljocht is út en it bliuwt ynearsten swart.

Fansels is der al hiel wat analysearre hoe’t it komt. Kenners wize op de bedoarne mentaliteit en de jildfergriemerij. As der ommers neat hoecht, is der ek gjin needsaak. Allegear wier, mar der spilet mear. It hat bygelyks ek te krijen mei it ferlies fan de gitaarsolo – wy wiene sterk doe’t Led Zeppelin, The Who en The Rolling Stones de tsjinst útmakken.

Dochs hat dizze megakrisis foaral te meitsjen mei it ferlies fan de PvdA. Ik hear jo tinken: ‘huh?’ folge troch: ‘redaksje, moat ik noch fierder lêze?’

Ja, dat moat. Spesjaal foar jo bin ik nammentlik eefkes yn de argiven dûkt om it ien en oar fan kontekst te foarsjen. It giet hjir om sawol de horizontale kontekst (it jier en it dêropfolgende plak) en fertikale kontekst (de jierren yn harren ûnderlinge ferbân).

Nim de tiid foar dizze sifers:

 

Figuer 1: Ferkiezingsjier en it tal PvdA-setels yn horizontale en fertikale kontekst

1989, 49 setels → WK 1990 Itaalje, 1/8e finale

1998, 37 setels → WK 1994 Feriene Steaten, 1/4e finale

1998, 45 setels → WK 1998 Frankriik, 4e

2002, 23 setels → WK 2002 Korea/Japan, Nederlân docht net mei

2006, 33 setels → WK 2006 Dútslân, 1/8e finale

2010, 30 setels → WK 2010 Súd-Afrika, finale

2012, 38 setels → WK 2014 Brasilië 2014, tredde

2017, 09 setels → WK 2018 Ruslân, Nederlân docht net mei

©Jaap

As jo de sifers goed ynterpretearje, sjogge jo dat Nederlân it wrâldkampioenskip miste doe’t de PvdA historysk leech stie: yn 2002 en yn 2018.

Foaral de 9 setels yn 2017 stekke. It Nederlânske alvetal hat foar en nei de ferkiezings dan ek net ien útspile kâns kreëarre. Dêrmei binne sloppelingen as Guus Hiddink en Danny Blind ferantwurdlik foar de katastrofale posysje fan sawol de Nederlânske ekonomy as it fuotbal. No sizze se dat it wol aardich giet mei de ekonomy, mar sels de grutste Keynsianen of Piketty-isten kinne net ûntkenne wat út dizze sifers spikerhurd bliken docht. Hearen, bedankt!