De novembercolumn uit De Riepe, de straatkrant van Noord-Nederland

Vloeken

Ik ben opgegroeid met de ongeschreven regel dat vloeken ongepast is. Nu ben ik van nature nogal volgzaam en volg ik verboden altijd op commando op. De ongeschreven regel was voor mij dus een heilige wet. Ik hield het steevast bij ‘verdorie’ en ‘verdikkie’, later gevolgd door ‘stik’ en ‘shit’.

Toch ging het mis. Op een dag – ik was bijna vijftien – draaide ik de verkeerde douchekraan open, waarna mijn jonge lichaam ineenkromp en ik buiten zinnen raakte. Een badkamer is natuurlijk de ideale plaats voor een ontgroening, welke dat ook moge zijn. Want dat was mijn eerste volmondig uitgesproken vloek. Ik schreeuwde niet, maar liet mijn jonge en al wat lagere stem zijn werk doen. Uit mijn hartenkreet sprak woede en beheersing tegelijk, wapens van de ware agressor. Ik toonde moed en was vastberaden; ik had gezag, maar blufte niet.

Nadat ik voor het eerst had gevloekt, werd ik een man. Ik had een glimp opgevangen van het echte leven en trok me niets aan van de ontzetting om mij heen. Voor mij geen commando’s meer, alleen respect – jegens mijn persoon, welteverstaan. Wie mij benadeelde, kon rekenen op de wraak van de man die in de badkamer de hel en de verdoemenis in alle toonaarden had bezongen.

Ik werd trouwens al gauw man-af, want de ongegeneerdheid en ongeremdheid waarmee ik daarna godslasterlijke taal bezigde – en nog altijd bezig – is stuitend. Als de barman zijn laatste rondje aankondigt, als de courgettes in de supermarkt op zijn. Als de trein een paar minuten vertraging heeft, als iemand te lang staat te pinnen en ik in de rij sta. Als iemand op beschaafde wijze zijn afkeer laat blijken, als iemand het nog bonter maakt dan ik. Natuurlijk had ik als jongeman, vroeg-volwassene en jongere oudere een enorme compensatiedrang, maar intussen ben ik die stadia ruim gepasseerd. De uitroep hoort gewoon bij mij, zoals andere mensen voor de hobby gitaar spelen of elke zaterdag karbonades bakken. Eigenlijk zou ik me diep moeten schamen, maar zelfs dat doe ik niet meer.

 

Kollum Friesch Dagblad, 10-09-2016

It geheim

It is in gefoelich ûnderwerp. Leaver wol ik it net mei jo besprekke, om’t wy beide witte dat it in geheim is. Jo geheim, myn geheim. Gjin ien wit wêr’t it oer giet – oer wa’t it giet, better sein.

Ik neam dus gjin nammen, mar jo en ik kinne se: persoanen dêr’t wy mei te krijen hawwe, mar dy’t we eins net lije meie en it leafst út ’e wei gean. It is dy aardige kollega op ’e wurkflier, reedlike buorman yn ’e strjitte of sympatike partner út de freoneklub. Lju dy’t rigelmjittich ús it libben soer meitsje.

Dat is wat oars as in sitewaasje wêryn minsken fan inoar witte dat se inoar net útstean kinne. Hjir is it spul fan de ûntkenning of fermijing al lang útspile en is de ôfkear fan beide kanten yn lykwicht. It is ek wat oars as dy gefoelige en komplekse famyljeferhâldings, dy’t rigelmjittich op en del jo-jo-e, mar dêr’t by einbeslút de bloedbân meastal sterker is as tocht.

Nee, dizze ôfkear is ûnreedlik grut en wurdt allinnich mar grutter. It komt net mear goed en fierders is der neat mear oan te dwaan.

Wat soe no it geheim wêze fan dy ôfkear? Fanút it geheime perspektyf soe ik sizze: domheid. Dat hat neat te krijen mei yntelliginsje, mar wol mei spesifyk ôfwikend of opfallend gedrach. In evolúsjebiolooch soe sizze dat in dom persoan myn oerlibbingskânsen yn it paad stiet, wat fuortdaalk enoarme wrevel opropt.

Dy domheid is ek hiel fysyk. De persoan yn kwestje smakt ûnder it iten, brûkt altyd deselde wurden yn in al hiel faak ferteld ferhaal of hat simpelwei de ferkearde skuon oan. Eagen en earen reitsje dus yrritearre, wat wurket as in iiskâlde tang op in fette barich. Ofgriislik gewoan.

Al sil ik – bûge of barste – oerlibje, ik fyn it bêst wol slim om ien net te lijen. Ik skamje my foar myn lytsbernichheid en betraapje mysels op kwealik gedrach troch de persoan straal te negearen as ik mei him praat of stikem te laitsjen as er fertelt oer in tsjinslach of mislearring.

Tagelyk jakkerje ik mei graachte dy skamte foarby. It fielt noflik om immen stikem te ferachtsjen, want sa ûnderskied ik my fan him en bin ik oan de winnende hân.

En it is wichtich om oan de winnende hân te wêzen. Foaroer ôfkear en domheid stean eangst en yntelliginsje. Dat is nammentlik ek in gefoelich ûnderwerp – jo geheim, myn geheim. Se binne der ommers: persoanen dêr’t wy bang foar binne en dy’t wy it leafst út ’e wei gean.