Kollum Friesch Dagblad, 23-07-2016

Op keamers

Elk jier om dizze tiid hinne tink ik wer eefkes oan de simmer dat ik op keamers gie. Ik hie my fan alles foarnommen – rigelmjit yn in smûke romte, in kuolkastje neist it bêd en in pear moaie plantsjes foar de gesellichheid.

De earste wiken gie it allegear reedlik goed en tearde ik myn klean noch op. Mar al gau feroaren de saken. It begûn mei de ôfwask, dy’t ik hieltyd wat langer stean liet en op it lêst mar bedobbe mei in kleedsje. Ik kaam ek hieltyd letter thús en waard geregeld wekker yn bêd mei de klean noch oan. Soms hie ik selfs de skuon net útdien, hoewol’t de fiters wol altyd los wine.

Fansels wie ik ek oan it eksperimintearjen slein. Sa sloech ik moedwillich wolris in kolleezje oer, suver om de erfaring fan spijbeljen ris te belibjen. Ek draaide ik nei it wekker wurden fuort in sjekje en rookte dat yn bêd op, want dat diene se ek yn films en skepte sa lekker op.

Mei oare wurden: ik waard in smoarge barich. Doe’t ik ris op in sneontemiddei wekker waard om’t ik frjemde stimmen hearde op de oerloop, kaam ik each yn each te stean mei in dikke snorremans, dy’t mei in fet Rijnmonds aksint tsjin my sei: ‘Komt mijn dochter bij jóu inwonen?’

Ik knikte mar ja. Gelokkich wist er net fan myn yntusken fêste gewoante om yn it goatstientsje fan myn keamer te pisjen. Earst die ik dat ’s nachts, as ik wer ris hiel let thúskommen wie. Mar om’t ik moarns dus in sjekje rookte yn bêd, koe it pisjen der wol achteroan. Moarns waard middeis, middeis waard altyd. Earst noch mei de gerdinen ticht, dêrnei gewoan foar it iepen rút. En ek as der oaren by wiene, ûnder it praten of televyzje sjen. No ja, jonges dan. Famkes stjoerde ik fuort, lui as ik wie. De toskeboarstel en tandpasta seagen der wol wat fernuvere nei, mar mei in rinnende kraan wie der neat oan de hân.

De simmer dat ik op keamers gie stiet my dus altyd by. Selfs myn rekord fan fan bêd komme bin ik net ferjitten: kertier oer fjouweren, op in winterske dei. Ik die de gerdinen iepen en sei: ‘Goedemiddag Nederland’. Doe’t ik nei it dûsen wer op myn yntusken tsjustere keamer kaam, sei ik: ‘Goedenavond Nederland’ en die ik de gerdinen mar wer ticht. Machtich gewoan – al tink ik no geregeld: hoe helle ik it yn ’e plasse.

 

Koart ferhaal Friesch Dagblad, 20-07-2016

De marteltrep.

De gong nei de feart betsjutte foar har in martelgong. Har hiele libben wie se ôfkearich fan wetter west en doe’t se nei in hiel soad lessen einlik har diploma (A) helle hie, waard se ek noch achte it ynienen leuk te finen.

Mar it wie hielendal net leuk. Foaral iepen wetter wie net leuk. It stjonkte, der swommen grutte fisken mei skerpe tosken yn en boppedat wie it kâld en wiet. Op ’e kamping lykwols koe se net oars. Mei har man hie se de foartinte foar de karavan yn alle rêst opset. Mar harren soantsje begûn fuort oer it wetter, dêr’t er nó yn woe. It waard dus tiid om de ûnderhanneljen. It koe dochs ek moarn? begûn se noch. Nee! rôp er. Werom net allinnich mei heit? ferfolge se. Do hiest it belooft! raasde er.

Dat wie yndie sa. Wiken en wiken lien al. Se hie it badpak dus mar oan dien en wie mei him en har man nei de oanlissteiger set. Dêr wie it trepke al – it trepke nei de hel. Om’t se har fakânsjeplicht dus net fersake koe, naam se it foartou mar.

De trêden fielden glêd en hierich oan. It brúne wetter rekke har teannen, wêrnei der in rilling troch it lichem gie. Unrêstich stie er foar him. Twa tosken, twa earms, twa oranje swimbantsjes.

‘‘Toe no,’’ begûn er.

Mar se wachte en wachte, want de knibbels waarden kâld.

‘‘Toe no, ik wol der y-y-y-yn!’’

‘‘Mem moat der earst troch,’’ antwurde se.

Se betsjinne har fan ’e tredde persoan, wat se oars noait die.

‘‘Mem wacht te lang.’’

‘‘Ja,’’ sei har man.

Hy hie de hannen yn ’e side lein, krekt boppe de blaue swimbroek, en seach mei itselde ûngeduld as syn soantsje nei har.

‘‘Sis mar tsjin mem dat se in skitert is,’’ sei er.

‘‘Mem is in skitert!’’

Dêr hiene jo it al. Har hiele libben wie se dus ôfkearich fan wetter en no waard se ek noch achte sokke grapkes leuk te finen.

‘‘Net flau dwaan!’’ begûn se. ‘‘En foar dy sjen!’’

Dit wie in gaadlike technyk. Ûnderhanneljen troch ôflieding, sa woe er miskien net mear.

‘‘Hast de bantsjes goed opblaasd?’’ ferfolge se dus, want it wetter om har middel fielde oan as iiskâld.

Hy kaam noch tichter by har stean en bûgde him nei foaren.

‘‘JA!’’ raasde er sa ticht mooglik by har ear.

‘‘Net sa raze yn mem har gesicht! Do moast net sa raze! Smoarge jonge! En om dy hinne sjen. Ast der yn falst komt miskien net boppe. Om dy hinne sjen dus!’’

Se raasde hast ,want har boarsten waarden fan stien.

‘‘En do ek!’’ sei se sa lilk mooglik tsjin har man.

‘‘Pardon?’’ frege dy. ‘‘Ik ha diploma A, B en C, ik hoech neat.’’

‘‘Mem moat opsjitte,’’ sei de jonge.

Se fielde it belachlike fan ’e sitewaasje. Altyd mar alles dwaan en moatte foar dat smoarge wetter, ynienen hie se skjin har nocht fan. Wêrom die se dit, no’t se fakânsje hie en einlik boeken leze koe? Se sette har foet in trede heger, de oare foet ek en kaam derút.

‘‘Wat docht mem no?’’ frege it jonkje.

‘‘Ja, wat dochst no?’’ frege har man.

It wie in komplot. Twa manlju tsjin in no bêst wol wat sielige frou, dat lei har net sa goed. Wetter wie gewoan freeslik.

‘‘Ik gean net.’’

‘‘Stel dy net sa oan,’’ sei har man. ‘‘Bist der sa troch. Wy  dogge it dochs ek? It is fakânsje!’’

‘‘Jim binne stom,’’ sei se.

‘‘Mem is stom,’’ sei har soantsje.

‘‘Fakânsje, fakânsje, fakânsje!’’ rôp har man.

Mar se krige de hândoek en droege har ôf.

In boatsje farre foarby. Fierderop raasden bern yn it wetter. Se fielde har feromme. In oerwinner. In heldin. No wie it écht fakânsje. Se begûn al nei te tinken oer it iten en wie yn gedachten by de E-reader, doe’t se ynienen in stevige set yn ’e rêch krige, har lykwicht net mear hâlde koe en foaroer foel. Se taaste wat se koe, mar dat slagge fansels net. Der wie neat mear, kjeld en smots wiene har diel.

Doe’t se wer boppe wetter wie, stie har soantsje op ’e de steiger. Hy stuts de oranje swimbantsjes yn’e loft om’t er in grutte oerwinning te fieren hie. Har man lei krûm fan it laitsjen – se hate syn blauw swimbroek en hie nocht dy yn it iepenbier nei ûnderen te lûken.

 

Koart ferhaal Friesch Dagblad, 22-06-2016

It skouke

Se hiene in moaie houten skou kocht, mei in lytse kajút derop en twa sliepbankjes. Hy hie lang neitocht oer in namme wie optein doe’t er der ien betocht hie en it skildersark nei de diene arbeid wer opbergje koe. No kamen se by de haven oan en wie it tiid de marifoan derby te heljen.

‘‘Hallo havenmeester, hier de No no no no no no no no no no no no there’s no limit. We willen graag de haven binnenvaren, zijn er bijzonderheden?’’

Hy wist dat it eefkes duorre, dêrom glimlake er nei syn frou. Dêr prottele de radio al.

‘‘Hallo No no no no no no no no no no no no there’s no limit, hier de havenmeester. Geen bijzonderheden, kom er maar in.’’

It gie sa as er ferwachte hie. Hy tufte de boat nei binnen en oriëntearre him eefkes. Fierderop lei in grutte krúzer, dêr koe er syn skou wol neist lizze. De krúzer hiet ‘Q’ – fêst fan ‘Qruizer’ – en de kapitein siet op it dek.

Probleem wie wol dat er noch net faak oanlein hie. Om earlik te wezen noch mar ien kear. It gie net maklik, de slúswachter hie fannemoarn oer de megafoon tsjin him sein sein:  ‘‘Attentie No no no no no no no no no no no o there’s no limit, u blokkeert de sluis. Wilt u doorvaren?’’ Hy hie op syn frou skelle moatten, want se makke in boei los ynstee fan de line mei de fêste wâl. De autofile wie doe al aardich lang en de earsten begûnen te túterjen. De skippers fan de Valkjes, BM’ers en seewaardige jachten dy’t dêrnei de slús yn kamen seagen krekt sa lilk as de automobilisten.

‘‘Hé, No no no no no no no no no no no no there’s no limit, wat krije wy no?’’ hearde er ynienen.

‘‘No Q,’’ begûn er, ‘‘ik woe hjir oanlizze.’’

‘‘Dat past net.’’

‘‘Wol.’’

‘‘Nee. Sykje mar in oar plak.’’

Hy seach om him hinne.

‘‘Der binne gjin oare plakken mear.’’

‘‘Dêr ha ik neat mei te krijen. It past gewoan net, dat sjochst dochs wol?’’

Hy liet de motor lykwols rêstich tuffe en die as hearde er neat.

‘‘Ik krij dy wol boeke! Ik belje de havenmaster!’’

De kaptein sakke de kajút yn. Syn frou seach him oan.

‘‘Silst dat no wol dwaan?’’ begûn se.

Mar hy antwurde net. Fan alle boaten wiene krúzers de domste, wist er.  Syn No no no no no no no no no no no o there’s no limit wie neist de Q in echte pearel. Stadich joech er gas.

‘‘Hâld de boei klear,’’ sei er tsjin syn frou.

Se gie nei foarren en krige de swarte.

‘‘Oare kant!’’ rôp er. ‘‘De boei moat tsjin de steiger!’’

Stadich joech er noch wat mear gas, wylst de buorman krekt út de kajút kaam, de fûsten balde en wat ûnfersteanbers nei him rôp. Om’t er seach dat de kapitein al razend nei de râne fan de boat rûn, hie er net echt yn de gaten dat er de motor yn de achterút set stie. En wer wie syn frou ynienen?

Hy seach twa hannen nei de steiger taasten en sette de motor op stand-by.

‘‘Stiest oan de ferkearde kant,’’ sei er.

‘‘Watte?’’ rôp se.

‘‘Datst oan de ferkearde kant stiest!’’

‘‘Ach man, pak dy op!’’

Fierderop kaam de havenmaster al oandraven. As er de skou noch eefkes rap dertusken sette, wie der ek gjin praat mear, wist er.

‘‘Ik warskôgje dy!’’ raasde de kapitein.

‘‘Hé No no no no no no no no no no no no there’s no limit!’’ rôp de havenmeester.

Mar it koe noch wol, miende er. De boat begûn al wat stjoerleas te wurden, dêrom wie it saak fuort gas te jaan. Hy draaide de hendel iepen en stjoerde nei rjochts. Mar de skou raamde de krúzer mei in ôfgryslike klap en de kapitein kukele oer de reling oer it wetter yn.

Mmm, tocht er, want der siet en enoarme dûk yn de Q, mar wat slimmer wie wie dat er fielde dat de skou op in frjemde wize licht begûn te wurden. Wylst de kapitein de hannen oan de steiger sette, fielde er it wetter oan de fuotten kabbeljen – en oan de búk. Hy koe net oars as springe en doe’t er boppe wetter kaam, seach er noch krekt de ‘‘limit’ fan ‘No no no no no no no no no no no o there’s no limit’ yn it wetter ferdwinen.

 

 

Kollum Friesch Dagblad, 09-06-2016

Brexit, Nexit

Nei oanlieding fan de Brexit komme de tsjinstanners fan de EU wer mei in karrefracht arguminten om dy as soon as possible te ferlitten. It is jildfersmiterij, der komme frjemde minsken fan en it bedriigt ús milleniumâlde Nederlandsche identiteit.

Steefêst wurdt der dan wiist nei de ‘elite’, de ‘bureaucratie’ en/of de ‘regelzucht’, allegear mei it adjektyf ‘Brusselse’ derfoar. Want dêr húsmanje de kantoarpikjes dy’t it allegear sa goed miene te witten, mar dy’t blyn binne foar de deilikse realiteit fan de belestingbeteljende Jan Modaal, dy’t trouwens better Piet Snot neamd wurde kin.

Frjemd en dom. Burokrasy is goed. As der gjin burokrasy is, krije jo it spûk fan de korrupsje. Lannen mei formele bestjoerslagen binne riker, sterker, gelokkiger, lykwichtiger. Korrupte lannen binne earmer, ynstabiler en minder humaan. Se misliede de boarger troch willekeur en freontsjespolityk en dogge dêrmei de meast needsaaklike belangen fan de belestingbeteller (goed ûnderwiis, sûnenssoarch, in hûs) skea. It is krekt as mei ferkearrigels: de mear, de better – minder slachtoffers, minder útstjit, mear romte foar kwetsberen. Elke wet is der foar Jan mei de Pet, sis ik. En fansels ek foar Oedze mei de mûtse, Tini mei har bikini en Klaske mei it jaske.

Om’t in referindum oer de takomst fan de EU nei alle gedachten in item wurdt by de folgende ferkiezings, ha ik nocht om no al myn stim hearre te litten. Lit ik dus ek mar ris op de populistyske toer gean en it lûd en skel roppe.

Dêr gean ik. (Ahum)

Foar de Haagse betutteling! Fuort mei it no-nonsense-kapitalisme! Foar Brusselse wettten! Mear rigels, mear subrigels! Foar reginten en achterkeamerpolityk! Mear wetten en prosedueres! Mear subsydzjes! Mear ynfloed fan de supersteat! Lang leve de technokrasy! Lang leve de ambtenaar! Mear Europeeske belestingdruk! I love Brussel! Vote EU!

Sa.

Of ik elitêr bin? Of net by de pinken bin? Of hjir op de achterkant fan in filtsje aardich komplekse matearje sit te redusarjen ta Jip en Janneke-taal? Beslist net. Ik wurkje yn in ynternasjonaal meubelbedriuw (fjouwer letters), dat syn hout, stof en kearsfet út alle hoeken fan de wrâld hellet. Dêrneist bin ik ek warber as serieus barkeeper yn in kafee mei in ynternationale drankkaart. Wyn út Frankryk en Portugal, whiskey út Skotlân en Amearika, bier út België en Dútslân. As hjir ek sa’n stompsinnich referendum komt en wy tajouwe oan de populistyske droktemakkers, kom ik op strjitte te stean. Lykas jo.

De junicolumn uit De Riepe, de straatkrant van Noord-Nederland

In sloot en plas

Als het gaat om de natuur ben ik echt een binnenmens. Ik kan bomen, struiken, bloemen en dieren nog net van elkaar onderscheiden, maar als ik deze afzonderlijke klassen verder zou moeten determineren kom ik niet ver. Met name dieren zijn lastig. Grofweg zijn er voor mij twee soorten: a. dieren die op en rond de boerderij leven (vogels, vissen, koeien, schapen, vliegen); en b. dieren die onbekend zijn. Dit zijn vaak dieren met relatief veel haar (spinnen, beren), juist weinig haar (leguanen, kikkers), scherpe tanden (krokodillen, piranha’s) of gif (slangen, kwallen). Het is in dit geval terecht dat onbekend onbemind maakt, want vreemde dieren die niet achter een hek staan jagen mij in hun viezigheid of roofzucht vrees aan.

Deze onkunde en afkeer is mij trouwens niet komen aanwaaien, maar zit in mijn bloed. Al op de lagere school had ik een hekel aan het toen zo modieuze projectonderwijs, met praktijkgerichte doe-activiteiten als nestkastjes bouwen, brandnetelthee drinken en blaadjes determineren. Bah.

Nu wil het geval dat ik de laatste tijd geregeld in een stacaravan aan de rand van een sloot vertoef. Was die sloot voor mij eerst een strook troebel water, gaandeweg begon ik het leven in en rond de plas als het ware te verkennen. De zwanen die tergend langzaam voorbij kwamen trokken in ieder geval steeds meer mijn aandacht, net als de in hun kielzog zwemmende meerkoeten. Ik kocht dan ook een verrekijker, een vogelgidsje en spitste mijn oren.

Ik weet niet echt wat ik zie, behalve dat het allemaal nogal gewelddadig is. Af en toe wordt de ogenschijnlijke kalmte met fors vleugelgeweld en snavelverheffing verbroken – een buizerd die een spreeuwtje snaait, een paar zilverreigers die in afwachting van vis en kikkers langs de kant staan, twee eenden die precies op hetzelfde moment opvliegen omdat ze zich bedreigd voelen.

De natuur is eigenlijk een enorme kijkdoos, waar je verder niet zoveel aan kunt doen. Een beroemd dichter beweerde eens: ‘De natuur is mooi maar je moet er iets bij te drinken hebben.’ Als huismens blijf ik dus lekker binnen en geniet ik van … eh … een kopje koffie. Of iets anders.