Koart ferhaal Friesch Dagblad, 24-12-2015

Lucht

Hy stie op it balkon, smookte in sigaretsje en seach nei de rûnwei. Hy seach al fjirtich jier nei de rûnwei, in slang fan auto’s dy’t mei de jierren langer en beweegliker waard. Syn frou sette kofje yn de keuken, sa’t se dat al mear as fjirtich jier die: mei in filter, hyt wetter en in opjitkanne.
Dizze wike hie er it yn de krante lêzen, ek dêrom stie er no op it balkon. De reek fan de farske kofje kaam troch it bopperútsje hinne. Syn frou hie noait oan de masine wold en hy wie it mei har iens. Mei in kop opjitkofje op de bank of yn ’e stoel wie it libben in stik draagliker.
Foaral ek om’t de rûnwei sa’n leven makke. Doe’t se hjir kamen te wenjen, wie it nachts gewoan stil. Om seis oere hinne kamen de auto’s de dyk op. No murken se dei en nacht de gefolchen fan de sa bejubelde fjouwerentweintichoers ekonomy. Foaral frachtauto’s koene der wat fan. As de wyn súdlik stie, koe er de diesel op it balkon rûke – hoewol’t de keuken fan de Marokkaanske buorlju der ek wat fan koe.
Mar dat hie der dus stien yn de krante. Minsken dy’t oan rûnwegen wennen, libben gemiddeld trije wike koarter. De dieselreek die him altyd oan fakânsjes tinken, om’t fearboaten der ek altyd nei rûkten. As de boat gong makke, giene se fuorten wie it echt.
Hy dôve it sigaretsje mei de foet en smiet it peukje yn it lege blommepotsje. De pot wie hast fol, in nuvere miks fan tabak, jiske, floeipapier en reinwetter – dat rûkte grif net lekker. Syn frou seach troch it rút nei him. Wêr bliuwst no? woe se freegje. Kom!
Mar hy hie noch net safolle nocht om yn ’e hûs te kommen en leunde mei de rêch tsjin de balustrade fan it balkon. De oranje gerdinen mei it brúne blommemotyf wiene yn de rin fan ’e jierren mar in bytsje faal wurden. Allinnich it bêd wie nij, trije jier lyn hiene se it kocht, ynklusyf in oar matras. De hiele sliepkeamer rûkte as nij, as wiene se krekt yn ’e flat kommen te wenjen. Op it oertrek lei de laptop.
Trije wike. It wie mar in skytstikje op dy mear as fjirtich jier, mar dochs. Achter him hearde er de file foar it stopljocht oplûken. Foar it rút fan de keamerdoar stie syn frou mei in kop yn ’e hân. Wêr’t er no bleau?
Hy iepene de sliepkeamersdoar, krige de laptop fan it bêd en gie de keamer yn.
‘‘Wat dochst?’’ sei syn frou ûnder it kofjejitten.
‘‘Ik doch de kompûter oan en dêrnei meisto it sizze.’’
‘‘It sizze? Wat?’’
‘‘Wêr’t wy hinne gean.’’
‘‘Nei myn suster, fannemiddei. Jierdei, witst noch?’’
‘‘As wy thús binne, gean wy wer fuort.’’
‘‘Dochs net nei dyn broer wol?’’
‘‘Nee, wy gean net nei myn broer. Wy gean nei Rome.’’
‘‘Rome?’’
Fol skrik seach se him oan.
‘‘Ja. Rome.’’
It earke fan har kofjekopke glide stadich in bytsje nei ûnderen. De earste drippen op har broek makken har wekker.
‘‘Wêrom gean wy nei Rome?’’ frege se sêft.
‘‘Of Peking.’’
‘‘Hoe wolst d…’’
‘‘Of nee, New York. Ja! De lêste echter diners gean ticht, dat stie yn ’e krante. Tiid om dêr wat te iten. Pancakes, in cheeseburger, kofje. Twadde kopke fergees.’’
‘‘Mar hoe wolst dat betelje?’’
‘‘Wat noch better is: Rome, Peking én New York.’’
‘‘Watblief?’’
‘‘Trije wike.’’
‘‘Wy kinne de boel hjir dochs net samar achterlitte? De planten moatte wetter ha.’’
Hy sloarpe fan syn kofje en tocht oan fleantúgen.
‘‘Ik moat derút,’’ sei er tsjin har. ‘‘Do hâldst my net tsjin en ik nim dy mei.’’
De fleantúgen giene al omheech. Se hie noch gjin wjerwurd. Noch net yn elts gefal. Miskien begriep se him wol en preau se syn need. Dêrom wie er ek syn frou. It wie no of noait. Hy iepene de laptop en skakele nei it ynternet.
‘‘Sis it mar.’’
De kanne gie iepen en de kofje glide de kopkes yn. Hy hearde net dat de kanne op tafel set waard, mar wist it wol.
‘‘Marrakech,’’ hearde er nei in skoftke.
In namme mei lucht, in ûnwêzenlik paradys – in fata morgana op twa heech. Hy toetste de letters yn en lies de bedragen.

Kollum Friesch Dagblad, 12-12-2015

Drege fase

Doe’t ik op de middelbiere skoalle siet, ha ik in drege faze hân, dy’t wol in pear jier duorre hat. Fansels wie dat in leeftydskwestje, want jonge minsken kinne min ynskatte. It libben is net altyd fet, chill, cool, of, sa’t wy seine, ‘gaaf’. It libben is gewoan a-relaxed.
Mar de faze dêr’t ik doe trochgie, gie djipper. Ik prakkesearde op de fyts, achter de húswurktafel en foar de televyzje. Ik wie der mei myn hiele liif yn sûge en seach allegear ferbannen en komplotten. Worst case senario’s. Kearn fan dy fase wie dat ik miende dat de wrâld fergean soe. Alle sinjalen wiisden derop: in net te beteugeljen wapenwedrin, fersmoargjende soere rein en libbensgefaarlike kearnenerzjy. Ik tocht: der hoecht mar ien gek mei in kwea sin op te stean en it is dien.
Fan dy soere rein ha ik trouwens neat mear heard. Heale katedralen waarden fuortspield, mar dêr is it by bleaun. Fan dy drege fase ha ik letter ek neat mear heard. Mei de jierren – ik waard ek al njoggentjin – kaam ik ta it ynsicht dat it minsklik hanneljen kompleks is en dat der altyd oare faktoaren binne, dat der alternativen binne, dat der masinaasjes binne. Ik kaam ta mysels, better sein. It antwurd op dy oait ferlerne hoop wie dus fleurige iroany, dan wol hertlik sinisme. Ik kaam ek ta de ûntdekking dat ik it antwurd op de fragen út de drege fase skuldich bleau, wat my eins wol in soart fan rêst joech.
Undertusken giet it noch altyd net goed mei de ierde. Ekstra-net goed selfs. Earjuster is de tsiendaagse klimaattop yn Paris ôfsletten mei in plakkaat oan beloftes en foarnimmens. Yn Trouw fan 4 desimber lies ik: ‘Afgelopen zomer bleek dat oliebedrijf ExxonMobil (dy fan dy sonken oaljetanker yn Alaska, witte jo noch? Dat wie ek yn de drege faze) de afgelopen jaren meer dan 2,3 miljoen dollar gaf aan leden van het Amerikaanse Congres die klimaatverandering ontkenden en tegen overheidsbeleid stemden.’ Exxon seit fansels dat is net wier is, mar út ûndersyk blykt wat oars.
Of it no Volkswagen, Apple, Nestlé, Shell, Sony, British Airways, Ikea, China, Heineken, Unilever of ExxonMobil is, ik ha hieltyd mear reden om te leauwen dat wy troch dizze technokraten by it hantsje nommen wurde en fia de achterdoar derút set wurde om bûten te boartsjen. Ik bin net hjiroer iens synysk, lilk, teloarsteld, fertrietlik of kwetst, want hûndertfyftich jier yndustriële fersmoarging losse jo yn tsien dagen net op. Wol begjin ik te beseffen dat ik erges gelyk hie doe’t ik yn dy drege faze siet. Dit kin net wier wêze, mar dat is it al.

Novembercolumn uit De Riepe, de straatkrant van Noord-Nederland

Oud zeer

Ik werd vroeger geacht eigenlijk niet naar de kermis te gaan. Kermisgangers waren geldverspillers en openbaren, die niet in ons straatje pasten. Alleen als ik lang bleef zeuren (‘Ahtoeahtoe-hoe-hoe-hoe-hoe-HOE’) en chanteren (‘Iedereen gaat!’) kreeg ik toestemming, waarna de beurs ook nog even getrokken moest worden.
Gewapend met één gulden wachtte ik daarna mijn moment af. Het ging natuurlijk allemaal om de botsauto’s, die hun rondjes draaiden op de maat van de keiharde muziek. Een discotheek in de openlucht. Iedereen was toen gek op I Was Made For Lovin’ You van Kiss, wat natuurlijk perfect paste bij het vuurwerk dat de elektrische voelsprieten afgaven.
Met één gulden op zak was het zaak niet te vroeg te pieken, maar ook niet te laat. Zo mochten er niet te weinig botsauto’s in bedrijf zijn, dat zou betekenen dat er minder meisjes langs de kant stonden. Er mochten ook weer niet te veel auto’s rijden, want in chaos viel je niet op. Die ene gulden was dus bedoeld om het hoogtepunt af te wachten, maar ook toen al leerde de ervaring dat je het hoogtepunt nooit moest afwachten. Het was voorbij voordat je het wist. Wat restte was de ronde langs degenen met meer guldens op zak.
Jongens met brommers in dit geval. Ze reden Yamaha, Zündapp of Kreidler en hadden een leren jas aan, waarop Kiss of Iron Maiden stond. Sommigen hadden al een snor, anderen een oorbel. Kermis gaat over grenzen, daarom had ik de moed om tijdens de wissel naar ze toe te lopen en ze aan te spreken.
‘Mag ik mee?’
‘Nee.’
‘Waarom niet?’
‘Omdat mijn helm hier al ligt.’
‘Zal ik hem anders op doen? Scheelt ruimte.’
‘Nee.’
‘Waarom niet?’
‘Om toch niet.’
Waarna de zoemer klonk en het rennen geblazen was.
Het heeft me altijd gestoken dat ik werd afgewezen vanwege een helm. Tot op de dag van vandaag heb ik dan ook een hekel aan jongens met brommers. Aan brommers trouwens ook, of dat nou een scooter, een snorfiets of een fiets met hulpmotor is.

Kollum Friesch Dagblad, 29-11-2015

Gewoan

Al it nije went. Winkeltiden bygelyks. Begjin dizze ieuw moast ik foar seis oere de saak binnen ha, sneons selfs foar fiven, no kin ik rêstich beslúte om healwei njoggenen noch wat te heljen – bôle foar moarnier bygelyks of in fleske nachtwyn.
Ek sa deagewoan wurden: pinne. Dat heart fansels nuver, want wy pinne al hiel lang, mar ik kin my noch heuge dat ik tsjin de jildautomaat wie, omdat ik miende dat it ús maatskippij ûnpersoanlik meitsje soe. As elemintêre saken as jild helje of op de bus stappe kontaktleaze mominten binne, ferlieze wy inoar út it each, skandearre ik.
Sucht. Hooplik ferjouwe jo dizze puberale grillen fan in doe deaserieuze jonge hazze, dy’t no mar wat bliid is mei de OV-chipkaart en him lilk makket as minsken stadich pinne en de bon bewarje.
Wat te tinken fan de ûnmacht fan de publike omroppen? Eartiids seine wy ‘Wat is der op de oare kant?’ as wy net nei Van Gewest tot Gewest sjen woene, no is bytsje basispakket in hiele romme optelsom fan sport, speelfilm en seks. Ek de oait sa nije en fernuverjende fideoteek leit alwer kilometers achter ús, lykas de cd en dvd.
It is lykwols net te hoopjen dat in oanfal lykas dy op Parys oait went. Noch altyd is de ‘where were you’-fraach in binende foar de meilibjenden en de taskôgers. ‘Wêr wiesto doe’t de Twin Towers ynstoarten?’ (ik wie achter dit buro en gie nei ûnderen om eefkes nei de europacupwedstriid Roda JC – Reykjavik te sjen) ; ‘Wêr wiesto doe’t Pim Fortuyn deasketten waard?’ (ik sette de auto fan in freon op syn oprit, dy’t ik brûkt hie om in skjirmasine te ferfieren); ‘Wêr wiesto doe’t Theo van Gogh fermoard waard?’ (ik kaam krekt yn myn stamkafee om in putsje te dwaan), ‘Wêr wiesto doe’t Londonske metro it toaniel wie fan in terroristyske oanslach?’ (ik holp freonen mei ferhúzjen, fan twa heech nei – gelokkich – de begeane grûn).
Wêr wie ik dus doe’t op freed 13 novimber Parys bestoarme waard? Ik wie thús en ha it pas de oare moarn fia teletekst meikrigen. Dêrnei hie ik in rêstige middei, dy’t bestie út winkelje, in freon belje en karbonades bakke. Net dat it drama my kâld liet, yn sekere sin koe ik net oars.
Se sizze dat it net de lêste oanslach wêze sil, dat it pas begûn is. Ik hoop it net, mar frees dochs in bytsje dat der in dei komt werop wy it gewoan begjinne te finen en nei in oerke fan besinning wer oergean ta de oarde fan de dei.